Lo âu có thể được kiểm soát bởi tế bào miễn dịch ẩn trong não: Phát hiện mới làm thay đổi hiểu biết về tâm thần học

Một nghiên cứu mới từ Đại học Utah, đăng trên tạp chí Molecular Psychiatry, đã hé lộ một cơ chế hoàn toàn bất ngờ: mức độ lo âu không chỉ do neuron quyết định—mà còn được kiểm soát bởi hai nhóm tế bào miễn dịch trong não, gọi là microglia. Khám phá này có thể mở ra hướng điều trị hoàn toàn mới cho rối loạn lo âu, thay đổi cách y học tiếp cận sức khỏe tâm thần trong tương lai.

Bối cảnh nghiên cứu

Rối loạn lo âu là một trong những vấn đề tâm thần phổ biến nhất hiện nay, ảnh hưởng tới gần 20% dân số trưởng thành. Trong nhiều thập kỷ, khoa học thần kinh tập trung gần như hoàn toàn vào neuron – các tế bào dẫn truyền tín hiệu điện giúp điều khiển hành vi, cảm xúc và suy nghĩ.

Tuy nhiên, nhiều dữ liệu gần đây cho thấy microglia – tế bào miễn dịch thường trú trong hệ thần kinh trung ương – có thể tham gia vào các bệnh lý thần kinh như trầm cảm, tự kỷ, rối loạn ám ảnh cưỡng chế và đau mãn tính.

Dù vậy, vai trò cụ thể của microglia trong rối loạn lo âu vẫn chưa được làm rõ. Các thí nghiệm trước đó cho kết quả mâu thuẫn:

Khi can thiệp vào nhóm microglia mang gene Hoxb8, chuột có biểu hiện lo âu.

Nhưng khi ức chế toàn bộ microglia, lo âu lại không xuất hiện.

Điều này khiến các nhà khoa học đặt câu hỏi: Liệu có hai nhóm microglia khác nhau hoạt động theo hướng đối nghịch?

Nghiên cứu mới đã giải đáp hoàn toàn điều này.

Microglia – không phải neuron – mới là “người điều khiển” lo âu

Thử nghiệm tiến hành trên chuột cho thấy:

1) Microglia non-Hoxb8 là “chân ga” của lo âu

Khi chỉ cấy microglia non-Hoxb8 vào não chuột không còn microglia, chúng thể hiện:

hành vi tự chải lông liên tục

tránh không gian mở

tăng nhạy cảm lo âu

Đây là những dấu hiệu đặc trưng của mức lo âu cao trong mô hình động vật.

2) Microglia Hoxb8 là “phanh” giúp giảm lo âu

Ngược lại, khi cấy chỉ microglia Hoxb8:

chuột không biểu hiện lo âu

hành vi bình thường

không có dấu hiệu stress

Điều đáng kinh ngạc: khi cả hai nhóm microglia cùng tồn tại, lo âu được giữ ở mức bình thường.
→ Điều này chứng tỏ microglia Hoxb8 trung hòa tác động gây lo âu của non-Hoxb8.

Một “bước ngoặt” trong hiểu biết về cơ chế lo âu

Theo nhóm nghiên cứu:

Rối loạn lo âu có thể xuất phát từ sự mất cân bằng giữa hai nhóm tế bào miễn dịch, thay vì bất thường ở neuron.

Khi nhóm “ga” hoạt động mạnh hoặc nhóm “phanh” bị giảm chức năng, mức lo âu sẽ tăng đột biến.

Đây là lời giải thích hợp lý cho các trường hợp lo âu không đáp ứng thuốc tác động lên neuron.

Các chuyên gia gọi phát hiện này là “sự thay đổi mô hình” (paradigm shift) trong tâm thần học.

Ý nghĩa đối với điều trị rối loạn lo âu

Hầu hết các thuốc điều trị lo âu hiện nay (SSRI, benzodiazepine, SNRI) đều điều chỉnh chất dẫn truyền thần kinh như serotonin hoặc GABA.

Nhưng nếu lo âu xuất phát từ microglia, thì:

thuốc nhắm vào neuron sẽ chỉ giải quyết một phần vấn đề

cần phát triển thuốc tác động vào microglia, điều chỉnh phản ứng miễn dịch trong não

khả năng dùng liệu pháp miễn dịch thần kinh (neuro-immunotherapy) trong tương lai là hoàn toàn khả thi

Các nhà khoa học dự đoán:

có thể tăng hoạt tính “phanh” của Hoxb8 microglia

hoặc giảm hoạt tính “ga” của non-Hoxb8 microglia

dùng thuốc hoặc liệu pháp gene nhắm trúng đích tế bào miễn dịch

Điều này sẽ tạo ra phương pháp điều trị mới ít tác dụng phụ hơn và hiệu quả lâu dài hơn.

Kết luận

Nghiên cứu từ Đại học Utah cho thấy lo âu có thể bắt nguồn từ sự đối nghịch giữa hai nhóm microglia trong não, chứ không phải neuron như trước đây vẫn tin tưởng. Một nhóm đẩy lo âu lên, nhóm còn lại làm giảm lo âu. Phát hiện này mở ra hướng điều trị mới nhắm vào tế bào miễn dịch trong não – đầy tiềm năng và có thể thay đổi tương lai của các phương pháp điều trị rối loạn lo âu.

Nguồn :

1. Donn A. Van Deren, Ben Xu, Naveen Nagarajan, Anne M. Boulet, Shuhua Zhang, Mario R. Capecchi. Defective Hoxb8 microglia are causative for both chronic anxiety and pathological overgrooming in mice. Molecular Psychiatry, 2025; DOI: 10.1038/s41380-025-03190-y