Ăn bánh mì có thể gây tăng cân dù không dư calo?

Bối cảnh nghiên cứu

Trong nhiều năm, tăng cân thường được giải thích đơn giản bằng việc tiêu thụ nhiều calo hơn mức cơ thể đốt cháy, trong đó chất béo được xem là nguyên nhân chính. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều người tiêu thụ lượng calo không đổi nhưng vẫn tăng cân, đặc biệt khi chế độ ăn giàu carbohydrate như bánh mì, cơm hoặc mì chiếm tỷ lệ lớn. Điều này đặt ra nghi vấn rằng liệu carbohydrate có thể ảnh hưởng đến cân nặng thông qua cơ chế khác ngoài lượng calo hay không, đặc biệt trong bối cảnh các thực phẩm giàu carb là nền tảng dinh dưỡng phổ biến trên toàn cầu.

Quá trình nghiên cứu

Để làm rõ vấn đề này, các nhà khoa học tại Osaka Metropolitan University đã tiến hành nghiên cứu trên mô hình chuột nhằm đánh giá tác động của chế độ ăn giàu carbohydrate đến hành vi ăn uống và chuyển hóa. Các nhóm chuột được phân chia theo nhiều chế độ ăn khác nhau bao gồm thức ăn tiêu chuẩn, kết hợp với bánh mì, bột mì, bột gạo, cũng như các nhóm có chế độ ăn giàu chất béo để so sánh.

Trong suốt quá trình nghiên cứu, các nhà khoa học theo dõi lượng thức ăn tiêu thụ, trọng lượng cơ thể, khối lượng mỡ, mức tiêu hao năng lượng, các chỉ số chuyển hóa trong máu và biểu hiện gene tại gan nhằm xác định chính xác cơ chế gây tăng cân.

Kết quả nghiên cứu

Kết quả cho thấy chuột có xu hướng ưu tiên mạnh các thực phẩm giàu carbohydrate như bánh mì, gạo và bột mì, thậm chí bỏ hoàn toàn khẩu phần ăn tiêu chuẩn. Điều đáng chú ý là mặc dù tổng lượng calo tiêu thụ không tăng đáng kể, trọng lượng cơ thể và lượng mỡ vẫn tăng lên rõ rệt.

Phân tích sâu hơn cho thấy nguyên nhân chính không nằm ở việc ăn nhiều hơn mà ở việc cơ thể tiêu hao năng lượng ít hơn. Các chỉ số đo chuyển hóa cho thấy mức tiêu hao năng lượng giảm, trong khi lượng axit béo trong máu tăng lên và các axit amin thiết yếu giảm xuống, cho thấy sự thay đổi trong cách cơ thể xử lý năng lượng.

Tại gan, các nhà khoa học ghi nhận sự gia tăng tích tụ mỡ và hoạt động mạnh hơn của các gene liên quan đến tổng hợp và vận chuyển lipid. Điều này cho thấy chế độ ăn giàu carbohydrate có thể thúc đẩy cơ thể chuyển năng lượng thành mỡ hiệu quả hơn, ngay cả khi không tiêu thụ nhiều calo hơn bình thường.

Đáng chú ý, khi loại bỏ bột mì khỏi khẩu phần ăn, các chỉ số về cân nặng và chuyển hóa được cải thiện nhanh chóng, cho thấy tác động của carbohydrate có thể đảo ngược nếu điều chỉnh chế độ ăn hợp lý.

Bảng: Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Ý nghĩa và ứng dụng

Phát hiện này cho thấy tăng cân không chỉ phụ thuộc vào lượng calo mà còn liên quan đến cách cơ thể tiêu hao và chuyển hóa năng lượng. Điều này giúp giải thích vì sao một số người vẫn tăng cân dù không ăn nhiều hơn, đặc biệt khi chế độ ăn giàu carbohydrate tinh chế chiếm ưu thế.

Ngoài ra, nghiên cứu cũng nhấn mạnh rằng việc lựa chọn loại carbohydrate, mức độ tinh chế và cách kết hợp với protein, chất béo có thể ảnh hưởng lớn đến phản ứng chuyển hóa của cơ thể. Điều này mở ra hướng tiếp cận mới trong dinh dưỡng, khi không chỉ tập trung vào calo mà còn cần quan tâm đến chất lượng và cấu trúc của chế độ ăn.

Kết luận

Carbohydrate như bánh mì, gạo và các thực phẩm tinh chế có thể góp phần gây tăng cân không phải do làm tăng lượng calo tiêu thụ mà do làm giảm tiêu hao năng lượng và thay đổi cách cơ thể lưu trữ chất béo. Điều này cho thấy kiểm soát cân nặng hiệu quả cần xem xét cả yếu tố chuyển hóa, không chỉ đơn thuần là cân bằng calo, từ đó giúp xây dựng chế độ ăn phù hợp hơn với từng cá nhân.

Nguồn

DOI: 10.1002/mnfr.70394