Vì sao thuốc ung thư không hiệu quả với mọi người

Bối cảnh nghiên cứu

Trong điều trị ung thư, một trong những thách thức lớn nhất là cùng một loại thuốc có thể mang lại hiệu quả rõ rệt ở một số bệnh nhân nhưng lại không có tác dụng ở những người khác. Hiện tượng này từ lâu đã được ghi nhận, nhưng cơ chế cụ thể vẫn chưa được hiểu rõ hoàn toàn.

Một nghiên cứu mới đã phát hiện một yếu tố quan trọng bên trong tế bào ung thư có thể giải thích sự khác biệt này, liên quan đến cách thuốc được phân bố và lưu trữ trong tế bào .

Quá trình nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện bởi các nhà khoa học tại Medical Research Council (Anh), tập trung vào nhóm thuốc điều trị ung thư nhắm trúng đích gọi là PARP inhibitors, thường được sử dụng trong ung thư buồng trứng.

Các nhà nghiên cứu sử dụng:

• Mẫu mô khối u từ bệnh nhân (được duy trì sống trong phòng thí nghiệm)
• Kỹ thuật chụp ảnh khối phổ (mass spectrometry imaging) để theo dõi vị trí thuốc
• Phân tích biểu hiện gen theo không gian (spatial transcriptomics)

Mục tiêu là quan sát cách thuốc di chuyển và phân bố trong từng vùng của khối u.

Kết quả nghiên cứu

Kết quả cho thấy thuốc không phân bố đồng đều trong khối u:

• Một số vùng có nồng độ thuốc cao (“hotspots”)
• Một số vùng khác gần như không nhận đủ thuốc

Nguyên nhân chính được xác định là do thuốc bị “mắc kẹt” trong lysosome – các bào quan có chức năng tái chế trong tế bào.

Khi vào lysosome:

• Thuốc bị giữ lại và tích tụ
• Sau đó được giải phóng chậm theo thời gian
• Tạo ra sự phân bố không đồng đều giữa các tế bào

Điều này khiến:

• Một số tế bào ung thư nhận liều cao và bị tiêu diệt
• Các tế bào khác gần như không bị ảnh hưởng

Phân tích và thảo luận

Phát hiện này cho thấy hiệu quả của thuốc không chỉ phụ thuộc vào việc thuốc có đến được khối u hay không, mà còn phụ thuộc vào cách thuốc được phân bố bên trong từng tế bào.

Đặc biệt:

• Một số loại thuốc như niraparib và rucaparib dễ bị tích tụ trong lysosome
• Trong khi các thuốc khác như olaparib ít bị ảnh hưởng hơn

Ngoài ra, cấu trúc mạch máu bất thường trong khối u cũng có thể làm trầm trọng thêm sự phân bố không đồng đều.

Cơ chế này góp phần giải thích hiện tượng:

• Kháng thuốc
• Tái phát sau điều trị
• Hiệu quả điều trị khác nhau giữa các bệnh nhân

Ý nghĩa và cảnh báo

Nghiên cứu mở ra hướng tiếp cận mới trong điều trị ung thư:

• Cá nhân hóa phác đồ điều trị dựa trên đặc điểm phân bố thuốc
• Lựa chọn loại thuốc phù hợp với từng loại khối u
• Kết hợp thuốc để cải thiện khả năng phân bố

Tuy nhiên, cần lưu ý:

• Nghiên cứu được thực hiện trên mô khối u ngoài cơ thể, chưa phản ánh đầy đủ điều kiện thực tế trong cơ thể người
• Cơ chế phân bố thuốc có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác như tuần hoàn máu, miễn dịch và vi môi trường khối u
• Không phải tất cả bệnh nhân đều gặp hiện tượng này

Kết luận

Nghiên cứu cho thấy sự phân bố không đồng đều của thuốc trong tế bào ung thư, đặc biệt do hiện tượng tích tụ trong lysosome, có thể là nguyên nhân khiến một số liệu pháp điều trị không hiệu quả.

Phát hiện này góp phần giải thích sự khác biệt trong đáp ứng điều trị và mở ra tiềm năng phát triển các chiến lược điều trị cá nhân hóa trong tương lai.

Nguồn

DOI: 10.1038/s41467-026-70558-1