Cơ chế “dạ dày tráng miệng”: Vì sao vẫn muốn ăn đồ ngọt khi đã no?

Bối cảnh nghiên cứu

Hiện tượng vẫn muốn ăn đồ ngọt sau khi đã no là trải nghiệm phổ biến ở nhiều người, thường được gọi là “dessert stomach”. Trong khi cảm giác no được điều khiển bởi các cơ chế sinh lý nhằm hạn chế lượng thức ăn nạp vào, thì hành vi tiếp tục ăn đồ ngọt dường như mâu thuẫn với tín hiệu này.

Để làm rõ cơ chế đằng sau hiện tượng này, một nhóm nghiên cứu từ Viện Max Planck về Nghiên cứu Chuyển hóa (Max Planck Institute for Metabolism Research) đã tiến hành các thí nghiệm nhằm xác định vai trò của não bộ trong việc thúc đẩy ham muốn tiêu thụ đường ngay cả khi cơ thể đã no.

Quá trình và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu tập trung vào các tế bào thần kinh POMC (proopiomelanocortin neurons), vốn được biết đến là có vai trò quan trọng trong việc gửi tín hiệu no đến não.

Các thí nghiệm được thực hiện chủ yếu trên mô hình động vật (chuột), kết hợp với dữ liệu hình ảnh não ở người. Nhóm nghiên cứu quan sát hoạt động của các tế bào POMC khi động vật tiêu thụ đường sau khi đã ăn no, đồng thời theo dõi sự giải phóng các chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến hệ thống phần thưởng.

Đặc biệt, các nhà khoa học đã can thiệp vào hệ thống opioid nội sinh bằng cách chặn các thụ thể β-endorphin để đánh giá ảnh hưởng đến hành vi tiêu thụ đường.

Kết quả nghiên cứu

Kết quả cho thấy các tế bào POMC không chỉ tham gia vào việc tạo cảm giác no mà còn đóng vai trò kích hoạt ham muốn tiêu thụ đường.

Khi chuột đã ăn no và tiếp xúc với đường:

Các tế bào POMC giải phóng β-endorphin, một loại opioid nội sinh
Chất này kích hoạt hệ thống phần thưởng trong não
Kết quả là chuột tiếp tục tiêu thụ đường dù không còn nhu cầu năng lượng

Khi các thụ thể β-endorphin bị chặn:

Chuột đã no không còn hứng thú với đường
Tuy nhiên, ở trạng thái đói, hành vi ăn vẫn không bị ảnh hưởng

Ngoài ra, nghiên cứu cũng cho thấy phản ứng thần kinh này có thể được kích hoạt ngay cả trước khi tiêu thụ đường. Các tín hiệu cảm giác như hình ảnh hoặc mùi vị của thực phẩm ngọt đã đủ để kích hoạt hệ thống opioid trong não.

Dữ liệu hình ảnh não ở người cũng ghi nhận phản ứng tương tự, cho thấy cơ chế này có thể tồn tại ở cả động vật và con người.

Phân tích và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy hệ thống kiểm soát ăn uống không chỉ phụ thuộc vào nhu cầu năng lượng mà còn chịu ảnh hưởng mạnh từ hệ thống phần thưởng trong não.

Việc các tế bào POMC vừa tạo cảm giác no vừa kích hoạt ham muốn tiêu thụ đường cho thấy sự tồn tại của một cơ chế điều hòa kép. Điều này giúp giải thích tại sao cảm giác no không hoàn toàn ngăn chặn hành vi ăn, đặc biệt đối với các thực phẩm có giá trị phần thưởng cao như đường.

Từ góc độ tiến hóa, cơ chế này có thể mang lại lợi thế khi nguồn thực phẩm giàu năng lượng như đường từng khan hiếm. Việc tiêu thụ tối đa khi có cơ hội giúp tăng khả năng tích trữ năng lượng.

Tuy nhiên, trong môi trường hiện đại với nguồn thực phẩm dồi dào, cơ chế này có thể góp phần vào việc tiêu thụ quá mức và tăng nguy cơ rối loạn chuyển hóa.

Kết luận

Nghiên cứu từ Viện Max Planck đã làm rõ cơ chế thần kinh đứng sau hiện tượng “dạ dày tráng miệng”, cho thấy não bộ có thể thúc đẩy ham muốn tiêu thụ đường ngay cả khi cơ thể đã no thông qua hệ thống opioid nội sinh.

Phát hiện này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về hành vi ăn uống mà còn mở ra hướng nghiên cứu mới trong việc kiểm soát tiêu thụ đường và các rối loạn liên quan. Việc điều chỉnh các con đường thần kinh này có thể đóng vai trò quan trọng trong các chiến lược điều trị trong tương lai.

Nguồn

Max Planck Institute for Metabolism Research