Bão Mặt Trời có thể kích hoạt động đất? Nghiên cứu mới đưa ra giả thuyết bất ngờ

Các nhà khoa học từ Kyoto University vừa đưa ra một mô hình lý thuyết mới cho thấy bão Mặt Trời có thể đóng vai trò trong việc kích hoạt động đất. Nghiên cứu gợi ý rằng các biến động trong tầng điện ly do hoạt động Mặt Trời có thể tạo ra điện trường tác động đến các vùng đứt gãy yếu trong lớp vỏ Trái Đất.

Phát hiện này không khẳng định bão Mặt Trời trực tiếp gây ra động đất, nhưng mở ra một góc nhìn mới về mối liên hệ giữa thời tiết không gian và hoạt động địa chấn.

Bối cảnh nghiên cứu

Động đất từ lâu được xem là kết quả của các lực địa chất bên trong Trái Đất, đặc biệt là:

Chuyển động của các mảng kiến tạo

Tích tụ ứng suất trong các đứt gãy

Áp lực địa chất trong lớp vỏ

Tuy nhiên, một số quan sát khoa học trong nhiều năm qua cho thấy trước các trận động đất lớn thường xuất hiện những bất thường trong tầng điện ly.

Các hiện tượng này bao gồm:

Tăng mật độ electron

Thay đổi độ cao của tầng điện ly

Biến đổi trong sự lan truyền của các sóng nhiễu động khí quyển

Những tín hiệu này trước đây thường được xem là hệ quả của các quá trình bên trong Trái Đất. Tuy nhiên, nghiên cứu mới đặt ra khả năng rằng mối liên hệ có thể xảy ra theo cả hai chiều.

Mô hình mới về cơ chế điện tĩnh

Theo mô hình của nhóm nghiên cứu, các vùng đá bị nứt sâu trong lớp vỏ Trái Đất có thể chứa nước ở trạng thái siêu tới hạn với nhiệt độ và áp suất rất cao.

Những vùng nứt này có thể hoạt động giống như một hệ thống tụ điện tự nhiên, kết nối giữa:

Bề mặt Trái Đất

Tầng điện ly ở khí quyển trên

Khi xảy ra bão Mặt Trời hoặc các vụ nổ flare mạnh, mật độ electron trong tầng điện ly tăng đáng kể. Điều này tạo ra một lớp điện tích âm ở tầng điện ly thấp.

Thông qua cơ chế ghép điện dung, điện tích này có thể tạo ra các điện trường mạnh trong các khe nứt của đá sâu trong lòng đất.

Áp lực điện tĩnh tạo ra có thể đạt mức vài megapascals – tương đương với các lực thủy triều hoặc lực hấp dẫn vốn đã được biết là có ảnh hưởng đến sự ổn định của đứt gãy.

Liên hệ với các trận động đất lớn

Nhóm nghiên cứu chỉ ra rằng một số trận động đất lớn gần đây xảy ra sau các giai đoạn hoạt động mạnh của Mặt Trời.

Một ví dụ là trận động đất bán đảo Noto tại Nhật Bản năm 2024, xảy ra ngay sau thời kỳ có nhiều vụ bùng phát năng lượng Mặt Trời.

Các nhà khoa học nhấn mạnh rằng sự trùng hợp về thời gian không chứng minh mối quan hệ nhân quả. Tuy nhiên, nó phù hợp với giả thuyết rằng các nhiễu loạn tầng điện ly có thể đóng vai trò như một yếu tố kích hoạt nếu đứt gãy đã ở trạng thái gần tới điểm phá vỡ.

Ý nghĩa khoa học

Nghiên cứu này mở rộng cách nhìn về nguồn gốc động đất, cho thấy các yếu tố từ không gian có thể tương tác với các quá trình địa chất bên trong Trái Đất.

Nếu giả thuyết được xác nhận, việc theo dõi các chỉ số của tầng điện ly cùng với dữ liệu địa chấn có thể giúp hiểu rõ hơn về thời điểm các đứt gãy trở nên mất ổn định.

Trong tương lai, các nhà khoa học dự định kết hợp dữ liệu GNSS độ phân giải cao với thông tin về thời tiết không gian để nghiên cứu sâu hơn mối liên hệ giữa bão Mặt Trời và động đất.

Kết luận

Mô hình mới từ Kyoto University cho thấy bão Mặt Trời có thể tạo ra điện trường trong lớp vỏ Trái Đất thông qua các biến động của tầng điện ly. Trong những trường hợp các đứt gãy đã ở trạng thái căng thẳng cao, lực điện tĩnh này có thể đóng vai trò như một “cú hích cuối cùng” kích hoạt động đất.

Dù vẫn cần thêm nhiều nghiên cứu để xác nhận, giả thuyết này cho thấy mối liên hệ tiềm năng giữa hoạt động Mặt Trời và các quá trình địa chất trên Trái Đất.

Nguồn

DOI: 10.34343/ijpest.2026.20.e01003