Phát hiện bốn hành tinh nhỏ quay quanh Sao Barnard — bước tiến mới trong săn tìm thế giới ngoài hệ Mặt Trời

Các nhà thiên văn học vừa công bố bằng chứng cho thấy có tới bốn hành tinh nhỏ đang quay quanh Sao Barnard — một trong những ngôi sao gần Trái Đất nhất. Khám phá này không chỉ giải đáp phần nào bí ẩn kéo dài hơn một thế kỷ về hệ sao lân cận này mà còn đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc phát hiện các hành tinh có kích thước nhỏ, tương tự Trái Đất, trong vũ trụ.

Sao Barnard — “hàng xóm vũ trụ” đầy bí ẩn

Sao Barnard nằm cách chúng ta khoảng 6 năm ánh sáng và là hệ sao đơn gần thứ hai sau Proxima Centauri. Từ khi được phát hiện vào năm 1916, ngôi sao này đã trở thành mục tiêu quan sát quan trọng vì cấu trúc đơn sao của nó tương tự hệ Mặt Trời, giúp các nhà khoa học nghiên cứu quá trình hình thành hành tinh.

Trong nhiều thập kỷ, các nhà nghiên cứu đã cố gắng tìm kiếm dấu hiệu của các hành tinh quay quanh Sao Barnard, nhưng kết quả thường gây tranh cãi hoặc chưa đủ bằng chứng. Lần này, nhờ công nghệ quan sát hiện đại, các nhà khoa học đã thu thập được dữ liệu đủ mạnh để xác nhận sự tồn tại của nhiều hành tinh.

Bốn hành tinh nhỏ quay cực gần ngôi sao

Nghiên cứu mới cho thấy bốn hành tinh có khối lượng chỉ khoảng 20–30% khối lượng Trái Đất đang quay quanh Sao Barnard. Chúng nằm rất gần ngôi sao chủ, hoàn thành một vòng quỹ đạo chỉ trong vài ngày. Khoảng cách gần này khiến nhiệt độ trên các hành tinh có thể rất cao, gần như không phù hợp cho sự sống như chúng ta biết.

Tuy nhiên, giá trị khoa học của phát hiện không nằm ở khả năng sinh sống mà ở việc chứng minh rằng các hành tinh đá nhỏ có thể phổ biến quanh những ngôi sao lùn đỏ — loại sao chiếm phần lớn trong thiên hà.

Công nghệ giúp “nhìn thấy” hành tinh vô hình

Do hành tinh quá nhỏ và mờ, các nhà khoa học không thể quan sát trực tiếp mà sử dụng phương pháp đo dao động của ngôi sao. Khi hành tinh quay quanh, lực hấp dẫn của chúng kéo nhẹ ngôi sao, khiến ánh sáng phát ra thay đổi rất nhỏ.

Thiết bị quang phổ chính xác cao đã ghi nhận những thay đổi cực kỳ tinh vi này qua nhiều năm quan sát, từ đó suy ra số lượng và khối lượng các hành tinh. Việc kết hợp dữ liệu từ nhiều kính thiên văn độc lập giúp tăng độ tin cậy của kết quả.

Ý nghĩa đối với nghiên cứu hành tinh ngoài hệ Mặt Trời

Khám phá này được xem là cột mốc quan trọng vì các hành tinh nhỏ như vậy rất khó phát hiện. Trong nhiều năm, phần lớn ngoại hành tinh được tìm thấy có kích thước lớn hơn Trái Đất, nhưng những thế giới nhỏ mới là chìa khóa để hiểu rõ sự đa dạng của các hệ hành tinh.

Việc phát hiện nhiều hành tinh đá quanh một ngôi sao gần cho phép các nhà khoa học nghiên cứu sâu hơn về thành phần, cấu trúc và lịch sử hình thành hành tinh trong thiên hà. Điều này cũng giúp cải thiện các mô hình dự đoán về nơi có thể tồn tại điều kiện phù hợp cho sự sống.

Mở ra kỷ nguyên mới trong săn tìm hành tinh

Các nhà nghiên cứu cho rằng thành công này chứng minh khả năng của thế hệ thiết bị quan sát mới trong việc phát hiện những hành tinh nhỏ hơn và xa hơn. Trong tương lai, các kính thiên văn và phương pháp phân tích tiên tiến có thể giúp tìm thấy nhiều hệ hành tinh tương tự, thậm chí những thế giới có điều kiện gần giống Trái Đất.

Dù bốn hành tinh quanh Sao Barnard có thể quá nóng để sinh sống, việc khám phá chúng mang lại hiểu biết quý giá về cách các hệ hành tinh hình thành và tiến hóa — đồng thời nhắc nhở rằng ngay cả những “hàng xóm” gần nhất trong vũ trụ vẫn còn nhiều điều chưa được khám phá.

Nguồn

Ritvik Basant, Rafael Luque, Jacob L. Bean, Andreas Seifahrt, Madison Brady, Lily L. Zhao, Nina Brown, Tanya Das, Julian Stürmer, David Kasper, Rohan Gupta, Guđmundur Stefánsson. Four Sub-Earth Planets Orbiting Barnard’s Star from MAROON-X and ESPRESSO. The Astrophysical Journal Letters, 2025; 982 (1): L1 DOI: 10.3847/2041-8213/adb8d5