Microplastics có thể thúc đẩy kháng kháng sinh: Phát hiện mới cảnh báo nguy cơ sức khỏe toàn cầu

Một phát hiện đáng lo ngại đang thu hút sự chú ý của giới khoa học toàn cầu: vi nhựa (microplastics) — những mảnh nhựa cực nhỏ có mặt khắp nơi từ nước uống đến không khí — có thể góp phần làm gia tăng tình trạng kháng kháng sinh ở vi khuẩn. Nghiên cứu mới từ các nhà khoa học tại Boston University cho thấy khi vi khuẩn tiếp xúc với vi nhựa, chúng có thể phát triển khả năng chống lại thuốc mạnh hơn, ngay cả sau khi môi trường nhựa đã bị loại bỏ.

Phát hiện này đặt ra câu hỏi lớn về một mối nguy “âm thầm” có thể đang làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng kháng kháng sinh — vốn đã được Tổ chức Y tế Thế giới xem là một trong những thách thức y tế lớn nhất của thế kỷ.

Vi nhựa — “bãi đáp” lý tưởng cho vi khuẩn

Theo nghiên cứu, vi nhựa không chỉ là chất ô nhiễm thụ động. Bề mặt của chúng tạo điều kiện cho vi khuẩn bám vào và hình thành biofilm — một lớp màng sinh học dày và bền vững.

Biofilm hoạt động như một “lá chắn”, giúp vi khuẩn tránh bị tiêu diệt bởi kháng sinh hoặc hệ miễn dịch. Khi sống trong môi trường này, vi khuẩn có xu hướng trao đổi vật liệu di truyền, bao gồm các gene kháng thuốc, khiến chúng trở nên khó kiểm soát hơn.

Các nhà nghiên cứu cũng nhận thấy một số loại nhựa có thể hấp thụ hoặc giữ lại kháng sinh, làm giảm nồng độ thuốc thực sự tiếp xúc với vi khuẩn — vô tình tạo điều kiện cho chúng “luyện tập” khả năng chống thuốc.

Kháng kháng sinh — mối đe dọa đang gia tăng

Kháng kháng sinh đã liên quan đến khoảng 4,95 triệu ca tử vong mỗi năm trên toàn cầu. Khi vi khuẩn trở nên kháng thuốc, các bệnh nhiễm trùng thông thường — từ viêm phổi đến nhiễm trùng vết thương — có thể trở nên nguy hiểm hơn và khó điều trị hơn.

Nghiên cứu cảnh báo rằng sự hiện diện phổ biến của vi nhựa trong môi trường có thể là một yếu tố ít được chú ý nhưng góp phần thúc đẩy vấn đề này. Đặc biệt, nguy cơ có thể cao hơn ở những nơi có mật độ dân cư đông, điều kiện vệ sinh hạn chế hoặc ô nhiễm nhựa nghiêm trọng.

Tác động lớn ở cộng đồng dễ tổn thương

Các nhà khoa học nhấn mạnh rằng những khu vực như trại tị nạn hoặc cộng đồng thiếu hạ tầng vệ sinh có thể đối mặt với rủi ro cao hơn. Ở đây, vi nhựa trong nguồn nước và môi trường sống có thể kết hợp với điều kiện vệ sinh kém, tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn kháng thuốc phát triển và lan rộng.

Điều này không chỉ là vấn đề môi trường mà còn là vấn đề công bằng y tế toàn cầu, khi những nhóm dân cư dễ tổn thương có thể chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?

Nhóm nghiên cứu cho biết bước tiếp theo là tiến hành các nghiên cứu thực địa để hiểu rõ hơn cách vi nhựa ảnh hưởng đến vi khuẩn trong môi trường thực tế. Họ cũng đang tìm hiểu cách đặc tính hóa học của nhựa góp phần thúc đẩy quá trình kháng thuốc.

Hiểu rõ cơ chế này có thể giúp xây dựng các chiến lược mới — từ cải thiện quản lý chất thải nhựa đến phát triển biện pháp kiểm soát nhiễm khuẩn hiệu quả hơn.

Vì sao phát hiện này quan trọng?

Trong bối cảnh ô nhiễm nhựa ngày càng lan rộng và kháng kháng sinh tiếp tục gia tăng, nghiên cứu này nhấn mạnh mối liên hệ giữa môi trường và sức khỏe con người theo cách mà trước đây ít được chú ý.

Nó cũng là lời nhắc rằng các vấn đề toàn cầu như ô nhiễm nhựa không chỉ ảnh hưởng đến hệ sinh thái mà còn có thể tác động trực tiếp đến khả năng điều trị bệnh trong tương lai.

Các nhà khoa học cho rằng việc giảm ô nhiễm nhựa và tăng cường giám sát vi khuẩn trong môi trường có thể là những bước quan trọng để hạn chế rủi ro — trước khi hậu quả trở nên khó đảo ngược.

Nguồn

Neila Gross, Johnathan Muhvich, Carly Ching, Bridget Gomez, Evan Horvath, Yanina Nahum, Muhammad H. Zaman. Effects of microplastic concentration, composition, and size on Escherichia coli biofilm-associated antimicrobial resistance. Applied and Environmental Microbiology, 2025; DOI: 10.1128/aem.02282-24