Một Từ Nhỏ Trong Câu Nói Hé Lộ Sự Khác Biệt Lớn Giữa Não Trẻ Em Và Người Lớn

Trong giao tiếp hằng ngày, chúng ta thường sử dụng những từ rất đơn giản mà không hề suy nghĩ nhiều về ý nghĩa của chúng. Một ví dụ điển hình là từ “that” trong câu hỏi quen thuộc “Did you see that?”. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới cho thấy cách hiểu từ “that” không hề đơn giản — và đặc biệt, trẻ em và người lớn xử lý sự mơ hồ này theo những cách rất khác nhau.

Nghiên cứu được thực hiện bởi các nhà khoa học tại Kyushu University và công bố trên tạp chí khoa học PLOS ONE đã giúp làm sáng tỏ cách não bộ phát triển khả năng suy luận ngôn ngữ và nhận thức xã hội theo thời gian.

Khi “that” không còn rõ ràng

Trong nhiều ngữ cảnh, “that” có thể chỉ nhiều sự kiện khác nhau. Nó có thể ám chỉ:

Sự kiện xảy ra gần nhất

Sự kiện nổi bật hoặc hiếm gặp

Hoặc sự kiện được chú ý nhiều nhất trong bối cảnh

Đối với người lớn, việc giải mã “that” diễn ra gần như tự động. Nhưng với trẻ em, đây lại là một bài toán nhận thức phức tạp.

Thí nghiệm hé lộ cách não bộ suy nghĩ

Trong nghiên cứu, các nhà khoa học cho trẻ em (7–10 tuổi) và người lớn xem một đoạn hoạt hình gồm chín con quái vật thực hiện các hành động. Phần lớn các quái vật làm cùng một hành động giống nhau, trong khi một con duy nhất thực hiện hành động khác biệt.

Sau khi chuỗi hành động kết thúc, người tham gia được hỏi một câu đơn giản:
“Did you see that?”

Cách họ trả lời đã tiết lộ sự khác biệt rõ rệt giữa hai nhóm tuổi.

Trẻ em: ưu tiên điều vừa xảy ra

Kết quả cho thấy trẻ em có xu hướng tập trung mạnh vào yếu tố “gần nhất”. Nếu hành động đặc biệt xảy ra ở cuối chuỗi, trẻ sẽ chọn nó. Nhưng nếu hành động hiếm gặp xảy ra sớm hơn, trẻ thường bỏ qua và chọn hành động vừa diễn ra cuối cùng — ngay cả khi nó không hề đặc biệt.

Điều này cho thấy trẻ em:

Xử lý tính hiếm và tính gần như hai yếu tố tách biệt

Chưa kết hợp các tín hiệu ngữ cảnh để đưa ra suy luận tổng hợp

Có xu hướng hiểu ngôn ngữ theo nghĩa trực tiếp và tuyến tính

Người lớn: kết hợp nhiều tín hiệu cùng lúc

Ngược lại, người lớn thể hiện chiến lược xử lý phức tạp hơn. Họ:

Kết hợp tính hiếm, bối cảnh, và trình tự thời gian

Không chỉ chú ý đến hành động cuối cùng

Có xu hướng chọn sự kiện nổi bật nhất, ngay cả khi nó không phải là sự kiện vừa xảy ra

Thay vì “chọn ngay”, người lớn thể hiện một sự chuyển dịch dần dần về lựa chọn, phản ánh quá trình suy luận xã hội và kinh nghiệm giao tiếp tích lũy qua nhiều năm.

Não bộ học cách hiểu người khác như thế nào?

Các nhà nghiên cứu cho rằng sự khác biệt này phản ánh quá trình phát triển của những vùng não liên quan đến:

Suy luận xã hội

Hiểu ý định của người nói

Xử lý ngôn ngữ mơ hồ

Khi trưởng thành, não bộ không chỉ xử lý từ ngữ, mà còn đặt chúng vào bối cảnh giao tiếp, dự đoán điều người khác muốn nhấn mạnh, và lựa chọn cách hiểu “hợp lý nhất” trong tình huống cụ thể.

Vì sao phát hiện này quan trọng?

Nghiên cứu không chỉ giúp hiểu rõ hơn cách trẻ em học ngôn ngữ, mà còn có giá trị thực tiễn trong nhiều lĩnh vực:

Giáo dục: hỗ trợ thiết kế cách giao tiếp rõ ràng hơn với trẻ

Tâm lý học phát triển: hiểu sâu hơn về tiến trình hình thành nhận thức xã hội

Trí tuệ nhân tạo: cải thiện cách chatbot và robot hiểu ngôn ngữ mơ hồ

Hỗ trợ giao tiếp cho trẻ có rối loạn phát triển như tự kỷ

Một từ nhỏ, một bài học lớn

Từ “that” — tưởng chừng vô nghĩa — lại trở thành chìa khóa giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn cách con người chuyển từ tư duy trực tiếp sang suy luận xã hội phức tạp. Nghiên cứu này nhắc chúng ta rằng khả năng giao tiếp hiệu quả không chỉ nằm ở từ ngữ, mà còn ở cách não bộ học cách hiểu ý nghĩa ẩn sau lời nói.

Nguồn

Kyushu University research group. Developmental differences in the interpretation of demonstratives under ambiguity. PLOS ONE, 2024. DOI: 10.1371/journal.pone.0306945