Hiểu Lại Về Tập Luyện: Cơ Thể Không “Bù Trừ” Calo Như Chúng Ta Từng Nghĩ

Trong nhiều năm, một quan điểm khá phổ biến cho rằng: khi chúng ta tập luyện nhiều hơn, cơ thể sẽ tự động “bù trừ” bằng cách giảm tiêu hao năng lượng ở những hoạt động sinh lý khác. Theo cách hiểu này, việc tập thể dục có thể không mang lại lợi ích giảm cân rõ rệt vì tổng năng lượng tiêu thụ trong ngày gần như không đổi.

Tuy nhiên, một nghiên cứu mới công bố trên Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) đã bác bỏ giả thuyết này và mang đến một góc nhìn tích cực hơn về vai trò của vận động đối với chuyển hóa năng lượng.

Bối cảnh nghiên cứu: Tranh luận kéo dài về “ngân sách năng lượng” của cơ thể

Trong khoa học dinh dưỡng và sinh lý học, các nhà nghiên cứu thường tranh luận giữa hai mô hình:

Mô hình năng lượng cố định: Cơ thể có một “ngân sách năng lượng” giới hạn mỗi ngày. Khi bạn vận động nhiều hơn, năng lượng sẽ bị cắt giảm ở các chức năng khác để bù lại.

Mô hình năng lượng linh hoạt (additive model): Tổng năng lượng tiêu hao có thể tăng lên khi mức độ hoạt động thể chất tăng, mà không cần cơ thể phải “tiết kiệm” ở nơi khác.

Việc xác định mô hình nào đúng có ý nghĩa rất lớn đối với giảm cân, phòng ngừa béo phì và các bệnh chuyển hóa. Nhóm nghiên cứu do các nhà khoa học tại Virginia Tech, phối hợp với Đại học Aberdeen (Anh) và Đại học Thâm Quyến (Trung Quốc), đã thực hiện nghiên cứu này nhằm trả lời câu hỏi cốt lõi: Liệu cơ thể có thực sự “hủy bỏ” lợi ích của việc tập luyện hay không?

Nghiên cứu được thực hiện như thế nào?

Nghiên cứu theo dõi 75 người trưởng thành, độ tuổi từ 19 đến 63, với mức độ hoạt động thể chất rất đa dạng – từ ít vận động đến các vận động viên chạy siêu bền.

Để đo chính xác tổng năng lượng tiêu hao hằng ngày, nhóm nghiên cứu sử dụng phương pháp “nước đánh dấu kép” (doubly labeled water) – tiêu chuẩn vàng trong nghiên cứu chuyển hóa. Người tham gia uống nước chứa các đồng vị đặc biệt của oxy và hydro, sau đó các nhà khoa học phân tích mẫu nước tiểu trong vòng hai tuần để ước tính lượng CO₂ thải ra, từ đó suy ra mức tiêu hao năng lượng.

Song song đó, mức độ vận động được ghi nhận bằng thiết bị cảm biến đeo ở thắt lưng, giúp theo dõi chuyển động trong đời sống thực tế chứ không chỉ trong phòng thí nghiệm.

Kết quả chính: Vận động nhiều hơn thật sự đốt nhiều calo hơn

Kết quả cho thấy một điều rất rõ ràng:
Khi mức độ vận động tăng lên, tổng năng lượng tiêu hao trong ngày cũng tăng theo.

Quan trọng hơn, không có bằng chứng cho thấy cơ thể giảm tiêu hao năng lượng ở các chức năng sinh lý cơ bản như:

Hô hấp

Tuần hoàn máu

Điều hòa thân nhiệt

Hoạt động trao đổi chất nền

Nói cách khác, cơ thể không “bù trừ” bằng cách làm chậm các quá trình sống quan trọng để trả giá cho việc tập luyện.

Theo nhóm nghiên cứu, những trường hợp từng được cho là có “bù trừ năng lượng” trong các nghiên cứu trước có thể xuất phát từ thiếu năng lượng nạp vào (ăn không đủ), chứ không phải là phản ứng sinh lý tất yếu của cơ thể.

Ít ngồi hơn, vận động nhiều hơn: lợi ích kép

Một phát hiện bổ sung là những người vận động nhiều cũng dành ít thời gian ngồi yên hơn. Điều này tạo ra hiệu ứng cộng dồn: không chỉ đốt calo khi tập luyện, mà còn giảm thời gian bất động – yếu tố liên quan chặt chẽ đến nguy cơ tim mạch và rối loạn chuyển hóa.

Ý nghĩa thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu này mang lại một thông điệp quan trọng và tích cực:

Việc tập luyện không bị “vô hiệu hóa” bởi cơ thể

Vận động thực sự góp phần tăng tổng năng lượng tiêu hao

Tập thể dục vẫn là công cụ hiệu quả để hỗ trợ kiểm soát cân nặng và cải thiện sức khỏe

Dù vậy, các nhà khoa học cũng nhấn mạnh rằng chế độ ăn hợp lý vẫn đóng vai trò then chốt. Vận động phát huy hiệu quả tốt nhất khi cơ thể được cung cấp đủ năng lượng và dinh dưỡng phù hợp.

Kết luận

Nghiên cứu từ Virginia Tech đã giúp “giải oan” cho tập luyện thể chất. Cơ thể chúng ta không âm thầm triệt tiêu lợi ích của vận động, mà ngược lại, cho phép tổng năng lượng tiêu hao tăng lên một cách thực sự.

Thông điệp cốt lõi rất rõ ràng: vận động nhiều hơn nghĩa là đốt nhiều năng lượng hơn – và điều đó vẫn có giá trị sinh học thực sự.

Nguồn nghiên cứu

Kristen R. Howard, Olalla Prado-Nóvoa, Guillermo Zorrilla-Revilla, Eleni Laskaridou, Glen R. Reid, Elaina L. Marinik, Marina Stamatiou, Catherine Hambly, Brenda M. Davy, John R. Speakman, Kevin P. Davy. Physical activity is directly associated with total energy expenditure without evidence of constraint or compensation. Proceedings of the National Academy of Sciences, 2025; 122 (43) DOI: 10.1073/pnas.2519626122