Omega-3 có thể không bảo vệ ung thư đại tràng nếu thiếu enzyme ALOX15

Trong nhiều năm, omega-3 từ dầu cá được xem là “người hùng” chống viêm và bảo vệ sức khỏe tim mạch, thậm chí có thể giúp giảm nguy cơ ung thư. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới từ Michigan Medicine (University of Michigan) đang làm thay đổi cách chúng ta nhìn nhận về loại thực phẩm bổ sung phổ biến này: omega-3 có thể chỉ phát huy lợi ích chống ung thư đại trực tràng nếu cơ thể có một enzyme quan trọng — ALOX15.

Phát hiện này cho thấy không phải ai cũng nhận được lợi ích giống nhau từ dầu cá, và trong một số trường hợp, omega-3 thậm chí có thể mang lại tác động ngược.

Gene “bật công tắc” cho tác dụng của omega-3

Các nhà nghiên cứu tập trung vào hai acid béo chính trong dầu cá: EPA và DHA. Khi được chuyển hóa trong cơ thể, chúng có thể tạo ra các phân tử gọi là resolvins — những hợp chất giúp giảm viêm mạn tính, yếu tố quan trọng trong quá trình hình thành ung thư.

Tuy nhiên, quá trình này phụ thuộc vào enzyme 15-lipoxygenase-1 (ALOX15). Nếu enzyme này hoạt động, omega-3 có thể hỗ trợ kiểm soát viêm và ức chế sự phát triển của khối u. Ngược lại, nếu ALOX15 bị “tắt” — điều thường xảy ra trong nhiều loại ung thư — lợi ích của omega-3 có thể giảm hoặc biến mất.

Nghiên cứu cho thấy đây có thể là lời giải thích cho việc các thử nghiệm lâm sàng trước đây đưa ra kết quả trái ngược về vai trò của dầu cá trong phòng ngừa ung thư.

Kết quả bất ngờ trong thí nghiệm

Trong các thí nghiệm trên chuột, nhóm nghiên cứu so sánh chế độ ăn giàu dầu cá với chế độ ăn tiêu chuẩn. Điều đáng chú ý là ở những con chuột thiếu enzyme ALOX15, chế độ ăn giàu omega-3 lại dẫn đến số lượng khối u đại tràng tăng lên — đặc biệt khi sử dụng DHA.

Ngược lại, EPA cho thấy tác động tích cực hơn, giúp giảm số lượng và kích thước khối u, nhất là khi enzyme ALOX15 vẫn hoạt động.

Điều này nhấn mạnh rằng không phải mọi loại omega-3 hay mọi dạng bổ sung đều có tác dụng giống nhau.

Không phải ai cũng nên uống omega-3 “một cách mù quáng”

Khoảng hàng chục triệu người trên thế giới đang dùng dầu cá với kỳ vọng giảm viêm hoặc phòng bệnh. Nhưng nghiên cứu mới cho thấy yếu tố di truyền có thể quyết định liệu bạn có thực sự hưởng lợi hay không.

Các nhà khoa học cho rằng trong tương lai, xét nghiệm gene hoặc đánh giá mức độ hoạt động của enzyme như ALOX15 có thể giúp cá nhân hóa khuyến nghị dinh dưỡng — đặc biệt với những người có nguy cơ cao mắc ung thư đại trực tràng hoặc có tiền sử polyp.

Ý nghĩa đối với y học cá nhân hóa

Dù phần lớn dữ liệu hiện tại đến từ nghiên cứu trên động vật, kết quả này mở ra hướng đi mới trong việc kết hợp dinh dưỡng với di truyền học. Thay vì khuyến nghị chung cho tất cả, các chuyên gia có thể đưa ra lời khuyên dựa trên đặc điểm sinh học của từng cá nhân.

Nhóm nghiên cứu cũng đang phát triển các phương pháp nhằm tăng hoạt động của ALOX15 trong tế bào ung thư, với hy vọng tăng hiệu quả phòng ngừa và điều trị.

Thông điệp chính: bổ sung dinh dưỡng không phải lúc nào cũng “an toàn tuyệt đối”

Nghiên cứu nhấn mạnh rằng thực phẩm bổ sung — dù phổ biến và được quảng bá rộng rãi — vẫn có thể mang lại tác động phức tạp. Omega-3 vẫn có nhiều lợi ích đã được chứng minh cho tim mạch và viêm, nhưng khi nói đến ung thư, câu chuyện có thể phụ thuộc vào sinh học cá nhân.

Các chuyên gia khuyến cáo người dùng nên trao đổi với bác sĩ trước khi bắt đầu bổ sung dầu cá, đặc biệt nếu có nguy cơ hoặc tiền sử bệnh lý liên quan đến đại trực tràng.

Nguồn

Xiangsheng Zuo, Yoshiyuki Kiyasu, Yi Liu, Yasunori Deguchi, Fuyao Liu, Micheline Moussalli, Lin Tan, Bo Wei, Daoyan Wei, Peiying Yang, Imad Shureiqi. Colorectal 15-Lipoxygenase-1 as a Host Factor Determining the Effects of Eicosapentaenoic Acid and Docosahexaenoic Acid on Colorectal Tumorigenesis in Mice. Cellular and Molecular Gastroenterology and Hepatology, 2025; 19 (12): 101607 DOI: 10.1016/j.jcmgh.2025.101607