PFAS có thể làm tăng tốc lão hóa sinh học?

Các hợp chất PFAS – thường được gọi là “forever chemicals” (hóa chất vĩnh cửu) – từ lâu đã gây lo ngại vì tồn tại dai dẳng trong môi trường và cơ thể con người. Nay một nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Frontiers in Aging cho thấy một số PFAS có thể liên quan đến quá trình lão hóa sinh học nhanh hơn, đặc biệt ở nam giới từ 50 đến 64 tuổi.

PFAS là gì và vì sao đáng lo?

PFAS (per- and polyfluoroalkyl substances) là nhóm hàng nghìn hợp chất nhân tạo được sử dụng trong:

Chảo chống dính

Bao bì thực phẩm

Quần áo chống nước

Bọt chữa cháy

Nhựa và vật liệu công nghiệp

Chúng có liên kết hóa học rất bền, khó phân hủy trong môi trường và tích tụ trong cơ thể. Một số PFAS trước đây như PFOS và PFOA đã bị hạn chế theo Công ước Stockholm năm 2001, nhưng nhiều biến thể mới vẫn tiếp tục được sử dụng.

Bối cảnh nghiên cứu

Nhóm nghiên cứu do Tiến sĩ Xiangwei Li (Đại học Y Thượng Hải Giao Thông) thực hiện đã phân tích dữ liệu từ 326 người trưởng thành tham gia khảo sát quốc gia National Health and Nutrition Examination Survey (NHANES) giai đoạn 1999–2000.

Mẫu máu của người tham gia được xét nghiệm 11 loại PFAS khác nhau. Đồng thời, các nhà khoa học phân tích “methylome” DNA – chỉ dấu biểu sinh dùng để ước tính tuổi sinh học thông qua 12 mô hình “epigenetic clocks”.

Tuổi sinh học phản ánh mức độ lão hóa ở cấp độ tế bào, có thể cao hơn hoặc thấp hơn tuổi thật.

PFNA và PFOSA: Hai hợp chất nổi bật

Kết quả cho thấy:

PFNA (perfluorononanoic acid)

PFOSA (perfluorooctanesulfonamide)

được phát hiện ở 95% người tham gia.

Ở nam giới 50–64 tuổi, mức PFNA và PFOSA cao liên quan mạnh đến tăng tốc lão hóa sinh học. Điều này không quan sát thấy ở nữ giới.

Đáng chú ý, các PFAS “di sản” như PFOS, PFOA không cho thấy mối liên hệ tương tự trong nghiên cứu này.

Vì sao nam trung niên nhạy cảm hơn?

Các tác giả đưa ra hai giả thuyết chính:

Trung niên là “cửa sổ sinh học nhạy cảm”, khi cơ thể dễ bị tác động bởi stress oxy hóa và viêm.

Ở nam giới, các yếu tố lối sống như hút thuốc có thể làm tăng tác động tiêu cực của PFAS lên biểu sinh DNA.

Điều này cho thấy lão hóa không chỉ do tuổi tác, mà còn là kết quả của tương tác giữa môi trường và sinh học.

Không phải mọi PFAS đều giống nhau

Một điểm quan trọng của nghiên cứu là: không phải tất cả PFAS đều có tác động giống nhau.

Điều này đặt ra yêu cầu mở rộng khung pháp lý để không chỉ tập trung vào các hợp chất cũ như PFOS, PFOA mà còn xem xét PFNA và PFOSA.

Hiện nay, một số quốc gia như Pháp đã bắt đầu cấm PFAS trong quần áo và mỹ phẩm. Liên minh châu Âu cũng đang xem xét các hạn chế tương tự.

Hàm ý thực tế

Dù nghiên cứu mang tính quan sát và chưa chứng minh quan hệ nhân quả, kết quả cho thấy PFAS có thể ảnh hưởng đến quá trình lão hóa ở cấp độ tế bào.

Để giảm phơi nhiễm, chuyên gia khuyến nghị:

Hạn chế thực phẩm đóng gói

Tránh hâm nóng thức ăn trong bao bì nhựa hoặc hộp fast-food

Giảm sử dụng sản phẩm chống dính cũ

Kết luận

Nghiên cứu trên Frontiers cho thấy PFNA và PFOSA – hai “forever chemicals” phổ biến – có thể liên quan đến tăng tốc lão hóa sinh học ở nam giới trung niên.

Phát hiện này bổ sung bằng chứng rằng môi trường và hóa chất công nghiệp có thể ảnh hưởng sâu sắc đến sức khỏe lâu dài. Trong bối cảnh PFAS hiện diện rộng khắp, việc hiểu rõ và kiểm soát phơi nhiễm có thể đóng vai trò quan trọng trong chiến lược bảo vệ sức khỏe suốt vòng đời.

Nguồn

DOI: 10.3389/fragi.2025.1722675