Khủng hoảng oxy y tế toàn cầu: Hơn 5 tỷ người thiếu tiếp cận theo báo cáo Lancet

Oxy y tế từ lâu được xem là một trong những “thuốc thiết yếu” nhất trong chăm sóc sức khỏe hiện đại, nhưng một báo cáo mới từ Ủy ban Lancet Global Health Commission on Medical Oxygen Security đã chỉ ra một thực tế đáng báo động: hơn 5 tỷ người trên thế giới — tương đương hơn 60% dân số — vẫn chưa được tiếp cận đầy đủ với dịch vụ oxy y tế an toàn và giá cả phải chăng. Điều này đồng nghĩa với việc hàng triệu ca tử vong có thể phòng tránh mỗi năm vẫn đang xảy ra do thiếu một liệu pháp cơ bản.

Bối cảnh nghiên cứu: Oxy — “thuốc cứu mạng” bị bỏ quên trong hệ thống y tế

Báo cáo được công bố trong bối cảnh các hệ thống y tế toàn cầu đang phục hồi sau đại dịch COVID-19, khi nhu cầu oxy tăng đột biến đã phơi bày những lỗ hổng nghiêm trọng trong chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng cuộc khủng hoảng oxy không phải là vấn đề mới — nó đã tồn tại âm thầm trong nhiều thập kỷ, đặc biệt ở các quốc gia thu nhập thấp và trung bình (LMICs).

Oxy y tế cần thiết trong nhiều tình huống lâm sàng như viêm phổi, đột quỵ, chấn thương, biến chứng phẫu thuật và chăm sóc trẻ sơ sinh. Mặc dù vậy, việc thiếu cơ sở hạ tầng, chi phí cao, thiếu thiết bị theo dõi như máy đo SpO₂ và nguồn cung không ổn định khiến nhiều bệnh viện không thể cung cấp oxy liên tục.

Khoảng cách tiếp cận nghiêm trọng tại các nước thu nhập thấp

Theo ước tính, mỗi năm có khoảng 374 triệu người cần oxy y tế, nhưng tại các quốc gia thu nhập thấp và trung bình, chỉ khoảng 30% bệnh nhân cần oxy cấp tính thực sự nhận được điều trị đầy đủ. Khoảng trống 70% này phản ánh sự bất bình đẳng sâu sắc trong chăm sóc y tế.

Tình hình thậm chí nghiêm trọng hơn tại châu Phi cận Sahara, nơi chỉ khoảng 9% bệnh nhân mắc bệnh cấp tính có thể tiếp cận oxy đáng tin cậy. Nguyên nhân bao gồm thiếu cơ sở y tế, hệ thống phân phối yếu, giá thành cao và thiếu nhân lực được đào tạo.

Tác động sức khỏe cộng đồng: Những ca tử vong có thể phòng tránh

Thiếu oxy y tế góp phần trực tiếp vào tỷ lệ tử vong cao do viêm phổi — nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ em — cũng như các bệnh tim mạch, tai biến mạch máu não và biến chứng hậu phẫu. Việc không cung cấp oxy kịp thời có thể biến những tình trạng có thể điều trị thành nguy cơ tử vong.

Các chuyên gia nhấn mạnh rằng cải thiện tiếp cận oxy là một trong những biện pháp hiệu quả nhất để giảm tử vong và nâng cao chất lượng chăm sóc y tế cơ bản.

Cần đầu tư 6,8 tỷ USD mỗi năm để thu hẹp khoảng cách

Ủy ban Lancet ước tính rằng cần khoảng 6,8 tỷ USD mỗi năm để giải quyết khoảng trống oxy cho các nhu cầu cấp tính tại các nước thu nhập thấp và trung bình. Dù con số này lớn, báo cáo cho rằng đầu tư vào oxy mang lại hiệu quả chi phí cao, tương đương với chương trình tiêm chủng trẻ em về tác động sức khỏe toàn cầu.

Ngoài ra, việc đầu tư vào hệ thống oxy có thể giúp các quốc gia tiến gần hơn tới nhiều mục tiêu phát triển bền vững về sức khỏe.

Vai trò của ngành công nghiệp và chính phủ

Báo cáo kêu gọi các chính phủ xây dựng kế hoạch oxy y tế quốc gia, tích hợp cung ứng oxy vào chiến lược y tế tổng thể. Đồng thời, ngành công nghiệp khí y tế được yêu cầu cải thiện khả năng tiếp cận thông qua định giá công bằng, mở rộng sản xuất tại các quốc gia thu nhập thấp và tăng cường chuỗi cung ứng.

Các khuyến nghị cũng bao gồm việc hỗ trợ lắp đặt thiết bị, bảo trì hệ thống và đào tạo nhân viên y tế nhằm đảm bảo chất lượng chăm sóc.

Bài học từ đại dịch và chuẩn bị cho tương lai

Đại dịch COVID-19 cho thấy rõ hậu quả của việc thiếu chuẩn bị về oxy. Báo cáo nhấn mạnh rằng các quốc gia cần xây dựng hệ thống dự phòng và kế hoạch ứng phó khẩn cấp để đối phó với các cuộc khủng hoảng y tế trong tương lai.

Một hệ thống oxy mạnh không chỉ giúp ứng phó với đại dịch mà còn cải thiện chăm sóc thường quy cho hàng triệu bệnh nhân mỗi ngày.

Kết luận: Một bước ngoặt cho sức khỏe toàn cầu

Báo cáo của Lancet đưa ra một lộ trình rõ ràng để giải quyết cuộc khủng hoảng oxy, từ đầu tư tài chính đến cải cách hệ thống và hợp tác quốc tế. Nếu các khuyến nghị được thực hiện, hàng triệu sinh mạng có thể được cứu mỗi năm.

Thông điệp cốt lõi rất rõ ràng: oxy y tế không phải là một nguồn lực xa xỉ, mà là quyền cơ bản của mọi bệnh nhân — và thế giới cần hành động ngay để đảm bảo không ai bị từ chối cơ hội sống chỉ vì thiếu oxy.

Nguồn

2025 Mar;13(3):e528-e584. doi: 10.1016/S2214-109X(24)00496-0. Epub 2025 Feb 17.