Chim lyrebird Australia được phát hiện có hành vi “canh tác” trong rừng

Bối cảnh nghiên cứu

Chim lyrebird — loài chim nổi tiếng của Australia với chiếc đuôi tuyệt đẹp và khả năng bắt chước âm thanh đáng kinh ngạc — từ lâu đã thu hút sự chú ý của các nhà sinh học. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới từ La Trobe University cho thấy loài chim này còn có một vai trò ít ai ngờ tới: hoạt động như một “nông dân sinh thái”, chủ động tạo điều kiện môi trường để gia tăng nguồn thức ăn.

Trong sinh thái học, hành vi “nuôi trồng” ở động vật là cực kỳ hiếm, thường chỉ thấy ở kiến trồng nấm hoặc một số loài côn trùng. Việc phát hiện hành vi tương tự ở một loài chim lớn đặt ra góc nhìn mới về cách động vật có thể chủ động định hình hệ sinh thái.

Lyrebird “canh tác” như thế nào?

Các nhà nghiên cứu quan sát thấy chim lyrebird sắp xếp lớp lá mục và đất rừng theo cách tạo ra môi trường lý tưởng cho các loài không xương sống như:

Giun đất

Rết

Nhện

Chúng cào xới, di chuyển và trộn lớp lá mục với đất để tạo điều kiện ẩm và giàu dinh dưỡng — nơi con mồi phát triển tốt hơn. Sau đó, chim quay lại để săn mồi.

Trong thí nghiệm, nhóm nghiên cứu dựng các khu vực ngăn chim lyrebird tiếp cận và so sánh với khu vực có “mô phỏng hoạt động kiếm ăn”. Kết quả cho thấy nơi có xáo trộn tương tự lyrebird có số lượng và kích thước động vật không xương sống lớn hơn đáng kể.

Quy mô tác động đáng kinh ngạc

Theo nghiên cứu, lyrebird có thể di chuyển trung bình khoảng 155 tấn lá mục và đất mỗi hecta khi kiếm ăn — một con số cho thấy mức độ ảnh hưởng lớn đến cấu trúc đất rừng.

Hoạt động này không chỉ giúp chúng có nguồn thức ăn dồi dào mà còn:

Tăng đa dạng sinh học đất

Thay đổi cấu trúc vi sinh cảnh (micro-habitats)

Tác động đến chu trình dinh dưỡng trong rừng

Giảm nguy cơ cháy rừng

Một lợi ích bất ngờ khác là lyrebird có thể giúp giảm cường độ cháy rừng. Bằng cách chôn vùi lá khô và cành — vốn là nhiên liệu cháy — chúng làm giảm lượng vật liệu dễ bắt lửa trên bề mặt.

Trong bối cảnh Australia thường xuyên đối mặt với cháy rừng nghiêm trọng, vai trò này có thể mang ý nghĩa sinh thái lớn.

Vai trò “kỹ sư hệ sinh thái”

Các nhà khoa học cho rằng lyrebird là một ví dụ điển hình của “ecosystem engineer” — loài có khả năng thay đổi môi trường theo cách ảnh hưởng đến nhiều loài khác.

Hoạt động của chúng giúp duy trì sự cân bằng sinh thái trong các khu rừng bạch đàn ẩm ở đông nam Australia, nơi lyrebird phân bố rộng trên hàng triệu hecta.

Ý nghĩa khoa học

Phát hiện này mở rộng hiểu biết về hành vi động vật, cho thấy “nông nghiệp” không chỉ là đặc quyền của con người hoặc côn trùng xã hội. Nó cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của các loài bản địa trong việc duy trì chức năng hệ sinh thái.

Việc bảo tồn lyrebird vì thế không chỉ nhằm bảo vệ một loài chim mang tính biểu tượng mà còn là bảo vệ một cơ chế tự nhiên giúp duy trì sức khỏe rừng.

Kết luận

Chim lyrebird không chỉ là “nghệ sĩ âm thanh” của rừng Australia mà còn là “người làm vườn” âm thầm, tạo điều kiện cho con mồi phát triển và góp phần ổn định hệ sinh thái. Nghiên cứu này nhắc nhở rằng những hành vi nhỏ trong tự nhiên có thể mang lại tác động lớn ở cấp độ toàn hệ sinh thái.

Nguồn

Alex C. Maisey, Angie Haslem, Andrew F. Bennett. Foraging activity by an ecosystem engineer, the superb lyrebird, ‘farms’ its invertebrate prey. Journal of Animal Ecology, 2025 DOI: 10.1111/1365-2656.70009