Ức chế một enzyme có thể chặn mối liên hệ giữa rượu và bệnh gan: Phát hiện mới từ Nature Metabolism 2025

Một nghiên cứu mới của Đại học Colorado Anschutz, công bố trên tạp chí Nature Metabolism (18/11/2025), đã hé lộ cơ chế hoàn toàn mới lý giải vì sao uống rượu có thể dẫn đến nghiện và gây tổn thương gan nghiêm trọng. Phát hiện này mở ra hướng điều trị tiềm năng cho cả rối loạn sử dụng rượu (AUD) và bệnh gan liên quan đến rượu (ALD), hai vấn đề sức khỏe lớn hiện nay.

Bối cảnh nghiên cứu

Rối loạn sử dụng rượu (AUD) và bệnh gan do rượu (ALD) hiện là nguyên nhân gây tử vong và nhập viện hàng đầu trên thế giới. Mặc dù đã có nhiều nghiên cứu về độc tính của ethanol và acetaldehyde, cơ chế sâu xa khiến rượu tạo ra vòng lặp “nghiện mạnh hơn – tổn thương gan trầm trọng hơn” vẫn chưa được giải thích đầy đủ.

Gần đây, các nhà khoa học bắt đầu chú ý đến vai trò của fructose – loại đường đơn gây gan nhiễm mỡ, viêm, tăng mỡ nội tạng và tăng hoạt động các vùng não kiểm soát thưởng – trong quá trình tiến triển bệnh gan. Fructose thường đến từ thực phẩm ngọt, nhưng cơ thể cũng có thể tự tạo fructose nội sinh qua con đường polyol.

Các dữ liệu mới đặt ra câu hỏi quan trọng: Liệu rượu có kích hoạt cơ chế tạo fructose nội sinh, khiến cơ thể rơi vào vòng xoắn nghiện – tổn thương gan tương tự như đường? Việc chưa giải thích được hiện tượng này là lý do nghiên cứu mới tập trung vào enzyme ketohexokinase (KHK) – mắt xích chính giúp fructose được tạo ra và chuyển hóa trong cơ thể.

Alcohol kích hoạt chu trình tạo đường, thúc đẩy nghiện và tổn thương gan

Nghiên cứu chỉ ra rằng rượu không chỉ tác động trực tiếp lên gan mà còn hijack quá trình chuyển hóa đường, kích hoạt cơ thể tạo fructose nội sinh. Lượng fructose này làm tăng đáp ứng phần thưởng trong não, khiến người uống rượu dễ bị nghiện hơn.

Quá trình này phụ thuộc chặt chẽ vào enzyme ketohexokinase (KHK). Khi KHK hoạt động mạnh, lượng fructose nội sinh tăng lên, kéo theo viêm, tích mỡ gan, stress oxy hóa và xơ hóa.

Đây là phát hiện lần đầu tiên xác định được mối liên hệ chuyển hóa giữa rượu và fructose – hai yếu tố từ trước đến nay được xem là độc lập.

Chặn enzyme KHK giúp giảm uống rượu và bảo vệ gan

Thí nghiệm trên chuột cho thấy khi enzyme KHK bị vô hiệu hóa bằng công nghệ di truyền hoặc thuốc:

Chuột uống ít rượu hơn trong các thử nghiệm uống tự nguyện.

Hoạt động tại các vùng não liên quan đến phần thưởng và nghiện giảm rõ rệt.

Gan của chuột giảm mỡ hóa, giảm viêm và gần như không xơ hóa, dù tiếp xúc lâu dài với rượu.

Ngay cả khi dùng thuốc ức chế KHK thay vì chỉnh sửa gen, kết quả vẫn tương tự. Điều này chứng minh KHK là một mục tiêu điều trị khả thi.

Theo tác giả chính Miguel A. Lanaspa, can thiệp vào chuyển hóa fructose có thể phá vỡ chu trình nghiện rượu – tổn thương gan, thay vì chỉ điều trị triệu chứng như đa số phương pháp hiện nay.

Một điểm giao nhau giữa bệnh gan do rượu và bệnh gan chuyển hóa

Nhóm nghiên cứu cũng chỉ ra rằng ALD (bệnh gan do rượu) và MASLD (gan nhiễm mỡ chuyển hóa) đều liên quan đến fructose:

Trong ALD → rượu kích hoạt tạo fructose nội sinh.

Trong MASLD → cơ thể nạp fructose ngoại sinh qua chế độ ăn.

Dù nguồn gốc khác nhau, fructose đều dẫn đến mỡ gan, viêm mạn tính và xơ hóa. Điều này cho thấy việc ức chế KHK có thể mang lại lợi ích điều trị chung cho cả hai nhóm bệnh nhân.

Ý nghĩa lâm sàng và tiềm năng ứng dụng

Các phương pháp điều trị nghiện rượu hiện nay chủ yếu tập trung vào hành vi hoặc hệ thần kinh, nhưng ít tác động đến cơ chế chuyển hóa nền tảng. Kết quả nghiên cứu này gợi ý rằng việc ngăn cơ thể tạo fructose có thể giảm đồng thời cả ham muốn uống rượu và mức độ tổn thương gan.

Trong bối cảnh tỷ lệ AUD và ALD ngày càng tăng, đặc biệt tại các quốc gia có mức tiêu thụ rượu cao, việc tìm ra một mục tiêu điều trị chung như KHK có thể tạo ra bước tiến lớn trong y học.

Kết luận

Nghiên cứu từ Đại học Colorado Anschutz đã phát hiện cơ chế mới kết nối rượu và chuyển hóa đường, trong đó enzyme KHK đóng vai trò trung tâm. Bằng việc ức chế enzyme này, cả hành vi uống rượu và mức độ tổn thương gan ở động vật đều giảm mạnh. Đây là gợi ý quan trọng cho hướng phát triển thuốc điều trị mới cho rối loạn sử dụng rượu và bệnh gan liên quan đến rượu.