Loại bỏ “tế bào zombie” có thể đảo ngược gan nhiễm mỡ và làm chậm lão hóa

Bảng: Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Bối cảnh nghiên cứu

Gan nhiễm mỡ và các bệnh chuyển hóa đang gia tăng nhanh chóng trên toàn cầu, đặc biệt trong bối cảnh chế độ ăn giàu chất béo và cholesterol. Trong nhiều năm, các nghiên cứu tập trung vào việc kiểm soát chế độ ăn và cân nặng như giải pháp chính, tuy nhiên ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy lão hóa tế bào và viêm mạn tính mới là yếu tố cốt lõi thúc đẩy tổn thương gan. Điều này dẫn đến giả thuyết rằng một nhóm tế bào “già hóa nhưng không chết”, còn gọi là tế bào zombie, có thể đóng vai trò trung tâm trong quá trình này.

Quá trình nghiên cứu

Các nhà khoa học tại UCLA đã tập trung nghiên cứu quá trình lão hóa tế bào miễn dịch, đặc biệt là macrophage trong gan. Đây là những tế bào có nhiệm vụ dọn dẹp và bảo vệ mô, nhưng khi bị lão hóa, chúng không còn hoạt động hiệu quả mà lại giải phóng các tín hiệu gây viêm.

Nhóm nghiên cứu đã xác định dấu hiệu phân tử đặc trưng của các macrophage bị lão hóa thông qua hai protein p21 và TREM2, từ đó phân biệt rõ giữa tế bào khỏe mạnh và tế bào “zombie”. Sau đó, họ theo dõi sự tích tụ của các tế bào này theo tuổi và trong điều kiện cholesterol cao, đồng thời thử nghiệm loại bỏ chúng bằng một loại thuốc chuyên biệt.

Kết quả nghiên cứu

Kết quả cho thấy số lượng macrophage “zombie” tăng mạnh theo tuổi, từ khoảng 5% ở chuột trẻ lên đến 60–80% ở chuột già, đi kèm với mức độ viêm gan tăng cao. Ngoài ra, cholesterol cao cũng được xác định là yếu tố thúc đẩy quá trình lão hóa của các tế bào này, khiến chúng chuyển sang trạng thái gây viêm.

Điểm đột phá của nghiên cứu là khi các nhà khoa học loại bỏ các tế bào này bằng thuốc ABT-263, tình trạng gan nhiễm mỡ được đảo ngược rõ rệt, ngay cả khi chuột vẫn tiếp tục chế độ ăn không lành mạnh. Kích thước gan giảm đáng kể, màu sắc trở lại bình thường và các dấu hiệu viêm cũng giảm mạnh.

Không chỉ dừng lại ở động vật, các phân tích trên mẫu sinh thiết gan người cũng cho thấy dấu hiệu tương tự, với sự gia tăng các macrophage lão hóa trong gan bệnh lý so với gan khỏe mạnh.

Ý nghĩa và ứng dụng

Phát hiện này mở ra một hướng tiếp cận hoàn toàn mới trong điều trị bệnh gan và các bệnh liên quan đến lão hóa, khi thay vì chỉ kiểm soát chế độ ăn hoặc triệu chứng, có thể nhắm trực tiếp vào nguyên nhân gốc rễ là các tế bào già hóa gây viêm.

Ngoài ra, vì cơ chế này có thể xảy ra ở nhiều cơ quan khác như não, tim và mô mỡ, việc loại bỏ các tế bào “zombie” có thể trở thành chiến lược tiềm năng để làm chậm quá trình lão hóa và phòng ngừa nhiều bệnh mãn tính.

Kết luận

Tế bào “zombie” không chỉ là dấu hiệu của lão hóa mà còn là tác nhân gây viêm và tổn thương mô. Việc loại bỏ những tế bào này có thể đảo ngược gan nhiễm mỡ và mở ra hướng điều trị mới cho nhiều bệnh liên quan đến lão hóa, cho thấy tương lai của y học có thể tập trung nhiều hơn vào việc kiểm soát quá trình lão hóa ở cấp độ tế bào.

Nguồn

DOI: 10.1038/s43587-026-01101-6