Chỉ 3 ngày ăn nhiều chất béo có thể làm suy giảm trí nhớ ở người lớn tuổi

Một nghiên cứu mới công bố trên tạp chí khoa học thần kinh cho thấy ngay cả việc tiêu thụ chế độ ăn nhiều chất béo trong thời gian rất ngắn cũng có thể làm suy giảm một số giai đoạn quan trọng của quá trình hình thành trí nhớ ở não lão hóa. Phát hiện này làm rõ hơn mối liên hệ giữa dinh dưỡng và suy giảm nhận thức — đặc biệt trong bối cảnh dân số già hóa nhanh trên toàn cầu.

Thiết kế nghiên cứu: Chỉ 3 ngày ăn nhiều chất béo

Nhóm nghiên cứu đã sử dụng chuột già (tương đương giai đoạn lão hóa ở người) để kiểm tra ảnh hưởng của chế độ ăn giàu chất béo bão hòa trong thời gian ngắn. Chuột được cho ăn khẩu phần nhiều chất béo trong ba ngày tại các thời điểm khác nhau liên quan đến quá trình học và ghi nhớ.

Mục tiêu là tách biệt các giai đoạn của trí nhớ gồm: hình thành ký ức mới (anterograde consolidation), củng cố ký ức đã hình thành (retrograde consolidation) và khả năng nhớ lại (retrieval). Việc chỉ áp dụng chế độ ăn ngắn hạn giúp hạn chế các thay đổi chuyển hóa dài hạn, từ đó tập trung vào tác động trực tiếp của thành phần dinh dưỡng lên não.

Kết quả: Ảnh hưởng đến “xây dựng ký ức”, không phải nhớ lại

Kết quả cho thấy chỉ ba ngày ăn nhiều chất béo trước hoặc ngay sau khi học đã làm suy giảm đáng kể khả năng củng cố trí nhớ dài hạn ở chuột già. Điều này cho thấy quá trình “ghi và lưu” ký ức — vốn phụ thuộc nhiều vào vùng hippocampus và amygdala — đặc biệt nhạy cảm với chế độ ăn giàu chất béo.

Ngược lại, khi chế độ ăn nhiều chất béo được áp dụng trước giai đoạn kiểm tra trí nhớ, hiệu suất nhớ lại không bị ảnh hưởng. Nói cách khác, não vẫn có thể truy xuất thông tin đã lưu trữ, nhưng việc tạo và ổn định ký ức mới lại bị gián đoạn.

Ý nghĩa: Không phải mọi khía cạnh của trí nhớ đều bị ảnh hưởng giống nhau

Phát hiện quan trọng của nghiên cứu là chế độ ăn không gây suy giảm toàn bộ chức năng trí nhớ mà ảnh hưởng chọn lọc đến quá trình củng cố ký ức. Điều này giúp các nhà khoa học xác định rõ hơn cơ chế sinh học liên quan, đồng thời mở ra hướng nghiên cứu các biện pháp can thiệp dinh dưỡng nhằm giảm nguy cơ suy giảm nhận thức.

Trong thực tế, điều này gợi ý rằng những giai đoạn cần học hỏi hoặc tiếp thu thông tin mới — ví dụ như phục hồi chức năng nhận thức hoặc duy trì hoạt động trí não ở người cao tuổi — có thể đặc biệt nhạy cảm với chế độ ăn giàu chất béo bão hòa và thực phẩm siêu chế biến.

Góc nhìn rộng hơn: Dinh dưỡng và sức khỏe não bộ

Nghiên cứu góp phần củng cố bằng chứng cho thấy chất lượng chế độ ăn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì chức năng nhận thức khi tuổi tác tăng lên. Các chuyên gia thường khuyến nghị chế độ ăn cân bằng, giàu chất béo lành mạnh, rau quả và thực phẩm ít chế biến để hỗ trợ sức khỏe não bộ lâu dài.

Trong bối cảnh lối sống hiện đại khiến việc tiêu thụ thực phẩm nhiều chất béo và siêu chế biến ngày càng phổ biến, những phát hiện này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lựa chọn dinh dưỡng phù hợp — không chỉ cho sức khỏe thể chất mà còn cho khả năng học hỏi và ghi nhớ.

Nguồn

DOI: 10.1016/j.neuroscience.2026.01.028