UK đề xuất thuế đường & muối: Từ Soft Drinks Levy đến cải cách thực phẩm chế biến

Bối cảnh chính sách

Một báo cáo từ Transforming UK Food Systems Programme đề xuất:

Mở rộng thuế đường (đang áp cho nước ngọt) sang toàn bộ thực phẩm chế biến

Áp dụng thuế muối (salt levy) để buộc doanh nghiệp giảm natri trong sản phẩm

Lập luận trung tâm: biện pháp tự nguyện đã không đủ hiệu quả. Cần đòn bẩy tài chính để thúc đẩy reformulation (cải tiến công thức).

Bằng chứng quan trọng: thành công của Soft Drinks Levy

Chính sách Soft Drinks Industry Levy cho thấy:

Hàm lượng đường trong nước ngọt giảm ~44%

Người tiêu dùng không cần đổi thói quen

Doanh nghiệp tự động điều chỉnh công thức để né thuế

Đây là điểm mấu chốt: đánh vào nhà sản xuất, không phải người tiêu dùng.

Báo cáo cho rằng mô hình này có thể áp cho:

Bánh quy, ngũ cốc ăn sáng, sữa chua, milkshake

Thực phẩm đóng gói nhiều muối (bánh mì, đồ ăn sẵn, snack)

Vì sao cần thuế muối?

Muối liên quan trực tiếp đến:

Tăng huyết áp

Đột quỵ

Bệnh tim mạch

Vấn đề: 80% muối đến từ thực phẩm chế biến, không phải từ muối bạn rắc thêm.

Một “salt levy” sẽ khiến nhà sản xuất phải:

Giảm natri để giữ giá bán cạnh tranh

Tái công thức các sản phẩm phổ biến như bánh mì, đồ ăn sẵn

Không chỉ sức khỏe: lợi ích kinh tế & môi trường

Báo cáo nhấn mạnh 3 trụ cột:

1) Y tế công cộng → giảm gánh nặng NHS

Chế độ ăn kém là nguyên nhân lớn của bệnh mạn tính, làm tăng chi phí y tế và giảm năng suất lao động.

2) Kinh tế → lực lượng lao động khỏe hơn

Ít bệnh tim mạch, tiểu đường → ít nghỉ bệnh, năng suất cao hơn.

3) Môi trường → thay đổi cấu trúc tiêu dùng

Song song thuế đường/muối, báo cáo kêu gọi:

Mục tiêu khí thải cho nông nghiệp

Giấy phép môi trường cho trang trại bò sữa & bò thịt

Nhãn traffic light bắt buộc ở mặt trước bao bì

Ý tưởng: điều chỉnh môi trường thực phẩm để lựa chọn lành mạnh trở thành mặc định.

Vì sao biện pháp tự nguyện thất bại?

Nhiều năm qua, chính phủ kêu gọi doanh nghiệp tự giảm đường/muối. Kết quả: tiến triển chậm, không đồng đều.

Lý do đơn giản:

Giảm đường/muối có thể làm giảm “độ ngon” → giảm doanh số.
Nếu không có áp lực tài chính, doanh nghiệp ít động lực thay đổi.

Tranh luận: thuế có công bằng?

Ủng hộ nói:

Người dân không phải thay đổi hành vi

Sản phẩm vẫn ngon, chỉ là ít đường/muối hơn

Tác động lớn ở quy mô dân số

Phản đối nói:

Có thể làm tăng giá thực phẩm

Ảnh hưởng nhiều hơn đến nhóm thu nhập thấp

Bên ủng hộ phản biện: khi doanh nghiệp reformulate để né thuế, giá không nhất thiết tăng (giống nước ngọt).

Điều có thể xảy ra tiếp theo?

Khi chính phủ Anh chuẩn bị công bố chiến lược thực phẩm mới, các đề xuất có khả năng được cân nhắc:

Mở rộng sugar levy sang thực phẩm chế biến

Áp salt levy

Bắt buộc nhãn dinh dưỡng mặt trước

Báo cáo bắt buộc doanh số từ sản phẩm “không lành mạnh”

Kết luận

Bài học từ Soft Drinks Levy cho thấy:

Cách hiệu quả nhất để thay đổi chế độ ăn của cả quốc gia không phải giáo dục người dân, mà là thay đổi công thức thực phẩm ngay từ nhà máy.

Câu hỏi còn lại không phải là “có nên giảm đường và muối?”
mà là:

có nên dùng thuế để buộc điều đó xảy ra nhanh hơn hay không?

Nguồn

University of Reading. “Tax sugar and salt in food to improve health?.”