Gene Plvap và cơ chế đốt cháy chất béo mới: Bước tiến trong điều trị béo phì và tiểu đường

Bối cảnh nghiên cứu

Giảm cân không chỉ là câu chuyện “ăn ít – tập nhiều”. Trên thực tế, rất nhiều người gặp phải hiện tượng chững cân sau một thời gian ăn kiêng hoặc dùng thuốc giảm cân. Nguyên nhân chính đến từ việc cơ thể kích hoạt cơ chế bảo toàn năng lượng: khi nhận thấy thiếu hụt calo, quá trình trao đổi chất sẽ chậm lại, ưu tiên tích trữ năng lượng để sinh tồn. Đây là rào cản lớn nhất khiến việc giảm cân dài hạn trở nên khó khăn.

Trong bối cảnh đó, các nhà khoa học ngày càng quan tâm đến việc ngăn chặn sự suy giảm trao đổi chất, thay vì chỉ tập trung vào việc giảm cảm giác thèm ăn. Một nghiên cứu mới từ Đại học Nam Đan Mạch, công bố trên tạp chí Cell Metabolism năm 2025, đã phát hiện ra một cơ chế di truyền quan trọng có thể giải quyết bài toán này: gene Plvap.

Gene Plvap – mấu chốt trong việc duy trì đốt năng lượng

Trong nghiên cứu, các nhà khoa học đã tiến hành “tắt” gene Plvap trong gan của chuột thí nghiệm. Kết quả cho thấy một hiện tượng rất đặc biệt: gan của chuột không còn nhận biết được trạng thái đói hoặc nhịn ăn.

Thông thường, khi cơ thể thiếu năng lượng, gan sẽ chuyển sang chế độ tiết kiệm bằng cách giảm tiêu hao calo và tăng sử dụng chất béo. Tuy nhiên, ở những con chuột không có Plvap, gan tiếp tục đốt glucose – nguồn năng lượng nhanh – ngay cả trong điều kiện bình thường sẽ khiến trao đổi chất chậm lại. Điều này giúp mức tiêu hao năng lượng được duy trì ở mức cao, ngăn cơ thể rơi vào trạng thái “tiết kiệm năng lượng”.

Phát hiện này cho thấy gene Plvap đóng vai trò như một công tắc sinh học, điều khiển cách gan phản ứng với tín hiệu đói – no. Nếu có thể kiểm soát cơ chế này ở người, việc giảm cân có thể trở nên bền vững hơn, hạn chế tình trạng tăng cân trở lại sau ăn kiêng.

Vai trò bất ngờ của tế bào sao gan

Một điểm đột phá khác của nghiên cứu nằm ở việc xác định tế bào sao gan (hepatic stellate cells) là trung tâm điều phối cơ chế này. Trước đây, tế bào sao gan chủ yếu được biết đến với vai trò trong xơ hóa gan, chứ không phải trong điều hòa trao đổi chất.

Nghiên cứu cho thấy chính tế bào sao gan, thông qua gene Plvap, đã phát tín hiệu ảnh hưởng đến cách gan lựa chọn nguồn năng lượng để đốt cháy. Điều này làm thay đổi quan điểm truyền thống rằng chỉ tế bào gan (hepatocytes) mới quyết định quá trình trao đổi chất, đồng thời mở ra một hướng nghiên cứu hoàn toàn mới trong sinh học chuyển hóa.

Ý nghĩa trong điều trị béo phì và tiểu đường type 2

Không chỉ ảnh hưởng đến cân nặng, chuột thiếu gene Plvap còn có mức đường huyết thấp hơn và dấu hiệu cải thiện độ nhạy insulin. Điều này cho thấy Plvap có thể liên quan trực tiếp đến các rối loạn chuyển hóa như tiểu đường type 2.

Trong thực hành lâm sàng, nhiều loại thuốc giảm cân hiện nay (như các thuốc tác động lên hormone GLP-1) có hiệu quả tốt ở giai đoạn đầu nhưng giảm tác dụng theo thời gian, do cơ thể thích nghi và làm chậm trao đổi chất. Việc kết hợp các liệu pháp này với hướng tiếp cận nhắm vào Plvap có thể giúp duy trì tốc độ đốt calo, nâng cao hiệu quả điều trị lâu dài.

Hướng phát triển trong tương lai

Hiện tại, nghiên cứu mới dừng lại ở mô hình chuột, nhưng tiềm năng ứng dụng trên người là rất lớn. Các nghiên cứu tiếp theo sẽ tập trung vào việc:

Xác nhận vai trò của Plvap trong chuyển hóa ở người

Phát triển thuốc hoặc liệu pháp nhắm trúng gene này

Kết hợp với các phương pháp điều trị hiện có để tăng hiệu quả và độ bền của giảm cân

Kết luận

Phát hiện về gene Plvap đã cung cấp một góc nhìn hoàn toàn mới về cách cơ thể điều chỉnh trao đổi chất khi giảm cân. Thay vì chỉ “ép” cơ thể ăn ít hơn, việc ngăn chặn sự suy giảm trao đổi chất có thể là chìa khóa giúp điều trị béo phì và tiểu đường hiệu quả, bền vững hơn. Nếu được chứng minh trên người, đây sẽ là một bước tiến quan trọng trong y học chuyển hóa hiện đại.

Nguồn nghiên cứu

Hepatic stellate cells regulate liver fatty acid utilization via plasmalemma vesicle-associated protein (PLVAP)
Daniel Hansen et al.Cell Metabolism, 2025; 37(4):971–986.e8.DOI: 10.1016/j.cmet.2025.01.022