Hầu hết mọi người đều hiểu sai về thực phẩm ‘tốt cho môi trường

Bối cảnh nghiên cứu

Tác động môi trường của thực phẩm ngày càng trở thành một vấn đề quan trọng trong bối cảnh biến đổi khí hậu và suy giảm đa dạng sinh học. Hoạt động sản xuất thực phẩm đóng góp đáng kể vào phát thải khí nhà kính, sử dụng đất và tiêu thụ tài nguyên nước.

Tuy nhiên, hiệu quả của các chiến lược ăn uống bền vững phụ thuộc lớn vào nhận thức của người tiêu dùng. Một nghiên cứu mới từ Đại học Nottingham, công bố trên Journal of Cleaner Production, cho thấy phần lớn người tiêu dùng đang hiểu sai về mức độ tác động môi trường của thực phẩm.

Quá trình nghiên cứu

Nhóm nghiên cứu đã khảo sát 168 người tham gia tại Anh, yêu cầu họ phân loại nhiều loại thực phẩm phổ biến trong siêu thị theo mức độ tác động môi trường, dựa trên nhận định cá nhân.

Sau đó, người tham gia được cung cấp dữ liệu khoa học về tác động môi trường của từng sản phẩm, được đo lường bằng phương pháp đánh giá vòng đời (life cycle assessment – LCA). Phương pháp này tính toán toàn bộ quá trình từ sản xuất đến tiêu thụ, bao gồm:

• Phát thải khí nhà kính (CO2 tương đương)
• Sử dụng đất
• Tiêu thụ nước
• Năng lượng và chất thải

Nghiên cứu cũng ghi nhận sự khác biệt giữa nhận thức ban đầu và dữ liệu thực tế.

Kết quả nghiên cứu

Kết quả cho thấy tồn tại nhiều sai lệch đáng kể trong cách người tiêu dùng đánh giá tác động môi trường của thực phẩm.

Cụ thể:

• Người tham gia thường đánh giá dựa trên hai tiêu chí đơn giản: thực phẩm có nguồn gốc động vật hay thực vật, và mức độ chế biến
• Thực phẩm chế biến sẵn thường bị đánh giá có tác động môi trường cao hơn thực tế
• Các sản phẩm tiêu tốn nhiều tài nguyên nước như các loại hạt (nuts) lại bị đánh giá thấp hơn thực tế
• Đặc biệt, thịt bò bị đánh giá thấp hơn nhiều so với tác động thực tế, dù đây là một trong những thực phẩm có mức phát thải cao nhất

Sự sai lệch này cho thấy người tiêu dùng có xu hướng sử dụng các “quy tắc đơn giản” thay vì dựa trên dữ liệu khoa học toàn diện.

Phân tích và thảo luận

Một trong những phát hiện quan trọng là người tiêu dùng gặp khó khăn khi so sánh giữa các nhóm thực phẩm khác nhau, đặc biệt giữa thực phẩm có nguồn gốc động vật và thực phẩm chế biến.

Điều này xuất phát từ việc tác động môi trường là một khái niệm đa chiều, không thể đánh giá chính xác chỉ bằng một yếu tố đơn lẻ. Ví dụ, một sản phẩm có thể ít phát thải nhưng lại tiêu tốn nhiều nước, hoặc ngược lại.

Ngoài ra, sự thiếu minh bạch và thiếu tiêu chuẩn hóa trong thông tin môi trường trên sản phẩm cũng góp phần làm gia tăng hiểu lầm.

Ý nghĩa và cảnh báo

Nghiên cứu cho thấy nhu cầu cấp thiết về việc cung cấp thông tin môi trường rõ ràng và dễ hiểu cho người tiêu dùng.

Một giải pháp được đề xuất là sử dụng nhãn đánh giá tổng hợp (ví dụ thang điểm A–E) để giúp người tiêu dùng dễ dàng so sánh các sản phẩm.

Tuy nhiên, cần lưu ý:

• Việc đơn giản hóa thông tin môi trường có thể dẫn đến hiểu sai nếu không phản ánh đầy đủ các yếu tố
• Không có thực phẩm nào “hoàn toàn tốt” hoặc “hoàn toàn xấu” cho môi trường trong mọi bối cảnh
• Việc thay đổi hành vi tiêu dùng cần dựa trên dữ liệu khoa học, không nên chỉ dựa vào xu hướng hoặc nhận định phổ biến

Do đó, các chính sách và công cụ hỗ trợ cần được thiết kế cẩn trọng để tránh gây hiểu lầm mới.

Kết luận

• Nghiên cứu từ Đại học Nottingham cho thấy người tiêu dùng thường đánh giá sai tác động môi trường của thực phẩm, đặc biệt là đánh giá thấp thịt bò và đánh giá cao thực phẩm chế biến.
• Phát hiện này nhấn mạnh vai trò của thông tin khoa học minh bạch và hệ thống nhãn môi trường trong việc hỗ trợ lựa chọn tiêu dùng bền vững.
• Trong tương lai, việc cải thiện nhận thức người tiêu dùng có thể đóng vai trò quan trọng trong việc giảm tác động môi trường từ ngành thực phẩm.

Nguồn

DOI: 10.1016/j.jclepro.2025.146938