Tập thể dục có thực sự kéo dài tuổi thọ? Nghiên cứu song sinh Phần Lan đưa ra góc nhìn mới

Trong nhiều thập kỷ, tập thể dục được xem là “chìa khóa vàng” để kéo dài tuổi thọ. Các khuyến nghị y tế trên toàn cầu đều nhấn mạnh rằng vận động thường xuyên giúp giảm nguy cơ bệnh tim mạch, tiểu đường và tử vong sớm. Tuy nhiên, một nghiên cứu quy mô lớn mới đây từ University of Jyväskylä (Phần Lan) cho thấy mối quan hệ giữa hoạt động thể chất và tuổi thọ có thể phức tạp hơn nhiều so với những gì chúng ta vẫn tin.

Nghiên cứu song sinh kéo dài hơn 30 năm

Nhóm nghiên cứu đã phân tích dữ liệu của 22.750 cặp song sinh Phần Lan, sinh trước năm 1958. Mức độ vận động trong thời gian rảnh của họ được ghi nhận vào các năm 1975, 1981 và 1990, sau đó theo dõi tỷ lệ tử vong cho đến năm 2020. Nhờ thiết kế nghiên cứu song sinh, các nhà khoa học có thể tách bớt ảnh hưởng của yếu tố di truyền – một điểm mạnh hiếm có so với các nghiên cứu quan sát thông thường.

Dựa trên thói quen vận động kéo dài 15 năm, người tham gia được chia thành bốn nhóm: ít vận động, vận động vừa phải, vận động nhiều và vận động rất nhiều.

Lợi ích lớn nhất đến từ vận động vừa phải

Kết quả cho thấy, sự khác biệt rõ rệt nhất về tuổi thọ chỉ xuất hiện giữa nhóm ít vận động và nhóm vận động vừa phải. Nhóm vận động vừa phải có nguy cơ tử vong thấp hơn khoảng 7% so với nhóm gần như không vận động. Tuy nhiên, khi mức độ tập luyện tăng cao hơn, lợi ích này không tiếp tục tăng thêm.

Đáng chú ý, trong phân tích dài hạn, những người vận động rất nhiều không sống lâu hơn nhóm ít vận động. Điều này đi ngược lại quan niệm phổ biến rằng “càng tập nhiều thì càng sống lâu”.

Theo các tác giả, một phần nguyên nhân có thể đến từ hiện tượng “đảo ngược nhân quả”: những người có bệnh tiềm ẩn thường giảm vận động trước khi được chẩn đoán, khiến mối liên hệ giữa ít vận động và tử vong trong ngắn hạn trở nên sai lệch.

Tuân thủ khuyến nghị WHO chưa chắc giảm tử vong

Nghiên cứu cũng đánh giá tác động của việc tuân thủ khuyến nghị vận động của World Health Organization (WHO) – bao gồm 150–300 phút vận động cường độ vừa hoặc 75–150 phút vận động mạnh mỗi tuần.

Kết quả cho thấy, việc đáp ứng đầy đủ khuyến nghị này không làm giảm đáng kể nguy cơ tử vong, cũng như không làm giảm rủi ro di truyền đối với bệnh tim mạch. Ngay cả khi so sánh các cặp song sinh giống hệt nhau về mặt di truyền, người vận động nhiều hơn không có lợi thế rõ ràng về tuổi thọ so với người còn lại.

Lão hóa sinh học có dạng chữ U

Ở một nhóm nhỏ hơn, các nhà nghiên cứu sử dụng “đồng hồ biểu sinh” (epigenetic clock) để đánh giá lão hóa sinh học thông qua mẫu máu. Kết quả cho thấy mối liên hệ giữa vận động và lão hóa sinh học có dạng chữ U:

Lão hóa diễn ra nhanh hơn ở người vận động rất ít

Nhưng cũng tăng tốc ở người vận động quá nhiều

Khi điều chỉnh thêm các yếu tố lối sống như hút thuốc và uống rượu, phần lớn lợi ích của vận động đối với lão hóa sinh học giảm đáng kể, cho thấy tập thể dục không thể bù đắp hoàn toàn cho các thói quen không lành mạnh khác.

Thông điệp quan trọng cho sức khỏe cộng đồng

Nghiên cứu không phủ nhận lợi ích của vận động thể chất, nhưng nhấn mạnh rằng tập thể dục không phải “thuốc tiên” cho tuổi thọ. Lợi ích lớn nhất dường như đến từ vận động ở mức vừa phải, bền vững, thay vì theo đuổi cường độ cao kéo dài với kỳ vọng sống lâu hơn.

Kết luận của nhóm nghiên cứu góp phần nhắc nhở rằng tuổi thọ là kết quả của sự tương tác phức tạp giữa di truyền, lối sống, môi trường và sức khỏe tổng thể. Trong bức tranh đó, tập thể dục là một mảnh ghép quan trọng – nhưng không phải là yếu tố duy nhất quyết định.

Nguồn

University of Jyväskylä – Jyväskylän yliopisto. “Does exercise really extend life? Finnish twin study offers new insights.”