Cá nhà táng húc đầu nhau lần đầu được ghi nhận

Bối cảnh nghiên cứu

Cá nhà táng (sperm whale) là một trong những loài động vật biển lớn nhất và có hành vi phức tạp nhất, đặc biệt liên quan đến giao tiếp bằng âm thanh và cấu trúc xã hội. Tuy nhiên, do phần lớn thời gian sống ở vùng nước sâu và khó tiếp cận, nhiều hành vi của loài này vẫn chưa được quan sát trực tiếp.

Trong lịch sử, các thủy thủ thế kỷ 19 từng ghi nhận hiện tượng cá nhà táng dùng đầu để va chạm mạnh, thậm chí tấn công tàu. Những ghi chép này từng bị xem là phóng đại hoặc mang tính giai thoại.

Một nghiên cứu mới từ Đại học St Andrews, công bố trên Marine Mammal Science, đã lần đầu tiên ghi nhận hành vi này một cách trực tiếp bằng hình ảnh .

Quá trình và phương pháp nghiên cứu

Nhóm nghiên cứu đã sử dụng công nghệ drone để quan sát cá nhà táng tại khu vực Azores và quần đảo Balearic trong giai đoạn 2020–2022.

Drone cung cấp góc nhìn từ trên cao, cho phép ghi lại hành vi của cá voi gần mặt nước mà không gây ảnh hưởng đến chúng. Các nhà khoa học đã thu thập dữ liệu video và phân tích hành vi trong bối cảnh tương tác xã hội của đàn.

Ngoài việc ghi nhận va chạm trực tiếp, nhóm nghiên cứu còn theo dõi độ tuổi, kích thước và hành vi của các cá thể tham gia.

Kết quả nghiên cứu

Kết quả xác nhận cá nhà táng có hành vi húc đầu nhau (headbutting), một hành vi trước đây chỉ được suy đoán.

Các phát hiện chính bao gồm:

• Hành vi va chạm đầu xảy ra giữa các cá thể trong cùng nhóm
• Chủ yếu do cá thể chưa trưởng thành (sub-adults) thực hiện, không phải cá đực trưởng thành như giả thuyết trước đó
• Các va chạm diễn ra trực diện, với lực đáng kể

Phát hiện này cung cấp bằng chứng thực nghiệm đầu tiên cho một hành vi từng chỉ tồn tại trong các ghi chép lịch sử.

Phân tích và thảo luận

Việc cá thể trẻ thực hiện hành vi này đặt ra nhiều giả thuyết về chức năng sinh học của nó.

Một số khả năng được đề xuất:

• Hành vi luyện tập (practice behavior) nhằm chuẩn bị cho cạnh tranh sau này
• Hình thức tương tác xã hội hoặc chơi đùa
• Biểu hiện cạnh tranh trong nhóm, liên quan đến thứ bậc hoặc lãnh thổ

Tuy nhiên, việc sử dụng đầu để va chạm cũng tiềm ẩn rủi ro sinh học. Đầu của cá nhà táng chứa các cấu trúc quan trọng liên quan đến định vị bằng âm thanh (echolocation) và giao tiếp. Tổn thương tại khu vực này có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh tồn.

Phát hiện này cũng góp phần xác nhận tính chính xác của một số ghi chép lịch sử, bao gồm các sự kiện cá voi tấn công tàu, vốn từng bị nghi ngờ.

Vai trò của công nghệ trong nghiên cứu

Nghiên cứu cho thấy vai trò quan trọng của drone trong sinh học biển hiện đại. Công nghệ này cho phép quan sát hành vi tự nhiên của động vật mà không gây xáo trộn môi trường.

Việc thu thập dữ liệu từ góc nhìn trên cao giúp phát hiện những hành vi mà trước đây gần như không thể quan sát bằng phương pháp truyền thống.

Trong tương lai, việc mở rộng sử dụng drone có thể giúp làm sáng tỏ nhiều hành vi chưa được biết đến của các loài sinh vật biển.

Kết luận

Nghiên cứu từ Đại học St Andrews đã lần đầu tiên ghi nhận hành vi cá nhà táng húc đầu nhau bằng bằng chứng hình ảnh, xác nhận một giả thuyết tồn tại từ lâu trong khoa học và lịch sử.

Phát hiện này không chỉ mở rộng hiểu biết về hành vi và cấu trúc xã hội của cá nhà táng mà còn nhấn mạnh vai trò của công nghệ hiện đại trong nghiên cứu sinh học.

Trong tương lai, việc tiếp tục quan sát và phân tích hành vi này sẽ giúp làm rõ chức năng sinh học và ý nghĩa tiến hóa của nó.

Nguồn

DOI: 10.1111/mms.70153