Đánh giá đau và lo âu ở người cao tuổi không thể giao tiếp: Bước tiến mới trong chăm sóc tại viện dưỡng lão

Tại các viện dưỡng lão, một thách thức lớn nhưng ít được nhìn thấy là việc đánh giá đau, lo âu và các triệu chứng tâm lý ở những cư dân không còn khả năng giao tiếp bằng lời, đặc biệt là người mắc sa sút trí tuệ mức độ trung bình đến nặng. Theo các thống kê y khoa, gần một nửa cư dân viện dưỡng lão bị suy giảm nhận thức, khiến việc hỏi trực tiếp về cảm giác đau hay bất an gần như không thể thực hiện.

Một nghiên cứu mới do Regenstrief Institute phối hợp với Trường Y Đại học Indiana và Đại học Maryland đã mang đến một giải pháp quan trọng: cải tiến và xác thực một công cụ đánh giá triệu chứng, giúp nhân viên y tế và gia đình nhận diện chính xác tình trạng thể chất và cảm xúc của người bệnh – ngay cả khi họ không thể nói.

Khoảng trống nguy hiểm trong hồ sơ y tế

Trong thực tế lâm sàng, thông tin về đau, lo âu hay khó chịu tâm lý thường không được ghi nhận đầy đủ trong hồ sơ sức khỏe điện tử (EHR) tại viện dưỡng lão. Điều này khiến bác sĩ và điều dưỡng gặp khó khăn khi đưa ra quyết định điều trị phù hợp, đặc biệt là trong các tình huống cần chăm sóc giảm nhẹ.

Vấn đề cốt lõi nằm ở chỗ: tiêu chuẩn vàng để đánh giá triệu chứng là hỏi trực tiếp người bệnh, nhưng điều này không khả thi với những bệnh nhân sa sút trí tuệ nặng. Khi không có công cụ thay thế đáng tin cậy, nhiều triệu chứng quan trọng có thể bị bỏ sót, dẫn đến đau đớn kéo dài hoặc can thiệp y tế không phù hợp.

Công cụ cũ – cách tiếp cận mới

Nhóm nghiên cứu đã điều chỉnh một thang đo triệu chứng vốn được sử dụng rộng rãi trên thế giới. Trước đây, công cụ này chỉ được dùng để gia đình đánh giá triệu chứng của người bệnh sau khi đã qua đời. Trong nghiên cứu mới, các nhà khoa học đã chuyển đổi và mở rộng thang đo để:

Áp dụng cho cư dân đang sống tại viện dưỡng lão

Cho phép nhân viên chăm sóc và người thân cùng tham gia đánh giá

Bao phủ cả triệu chứng thể chất, cảm xúc, chất lượng sống và dấu hiệu cuối đời

Việc xác thực công cụ này được thực hiện trong khuôn khổ nghiên cứu đa bang UPLIFT-AD – một dự án lớn nhằm nâng cao năng lực chăm sóc giảm nhẹ cho người mắc Alzheimer và các dạng sa sút trí tuệ khác.

Kết quả: Độ tin cậy cao, ý nghĩa lâm sàng lớn

Theo nhóm tác giả, công cụ cải tiến cho thấy độ tin cậy cao trong việc phát hiện đau, lo âu, căng thẳng cảm xúc và suy giảm an lành tổng thể. Đặc biệt, công cụ cũng giúp nhận diện các triệu chứng báo hiệu giai đoạn cuối đời, vốn rất quan trọng để điều chỉnh mục tiêu chăm sóc từ điều trị tích cực sang chăm sóc giảm nhẹ phù hợp.

Việc sử dụng một công cụ đã được chuẩn hóa còn cho phép so sánh dữ liệu giữa các cơ sở chăm sóc, hỗ trợ nghiên cứu và xây dựng chính sách y tế dài hạn.

Mở đường cho chăm sóc giảm nhẹ toàn diện hơn

Hiện nay, dịch vụ hospice (chăm sóc cuối đời) có mặt tại nhiều viện dưỡng lão, nhưng chăm sóc giảm nhẹ toàn diện – tập trung vào giảm triệu chứng và nâng cao chất lượng sống từ sớm – vẫn chưa được triển khai rộng rãi. Một phần nguyên nhân là thiếu dữ liệu đáng tin cậy về triệu chứng của cư dân.

Các nhà nghiên cứu kỳ vọng rằng công cụ mới này sẽ trở thành nền tảng để mở rộng chăm sóc giảm nhẹ dựa trên bằng chứng, giúp viện dưỡng lão chủ động hơn trong nhận diện và xử lý đau đớn, lo âu và khổ sở tinh thần.

Hướng tới mô hình có thể nhân rộng

Nghiên cứu UPLIFT-AD hiện đang ở giai đoạn cuối và dự kiến công bố kết quả tổng thể vào năm 2026. Nhóm tác giả tin rằng đây có thể trở thành mô hình triển khai thực tế, giúp cải thiện chất lượng sống cho hàng triệu người cao tuổi không còn khả năng tự lên tiếng về nỗi đau của mình.

Trong bối cảnh dân số già hóa nhanh, việc “nghe được” những người không thể nói chính là một trong những thước đo quan trọng nhất của y học nhân văn hiện đại.

Nguồn

John G. Cagle, Timothy E. Stump, Wanzhu Tu, Mary Ersek, Alexander Floyd, Lieve Van den Block, Peiyan Zhang, Todd D. Becker, Kathleen T. Unroe. A Psychometric Evaluation of the Staff‐Reported EOLD‐CAD Measure Among Nursing Home Residents With Cognitive Impairment. International Journal of Geriatric Psychiatry, 2025; 40 (1) DOI: 10.1002/gps.70037