Buồn ngủ ban ngày ở tuổi 80 liên quan gấp đôi nguy cơ sa sút trí tuệ

Bối cảnh nghiên cứu

Giấc ngủ giúp não “nghỉ và dọn dẹp”, hỗ trợ trí nhớ và tư duy. Nhưng ở tuổi rất cao, sự thay đổi mô hình ngủ theo thời gian có thể mang thông tin quan trọng về nguy cơ nhận thức.

Nghiên cứu đăng trên Neurology của American Academy of Neurology, do nhóm tại University of California San Francisco dẫn dắt, theo dõi 733 phụ nữ, tuổi trung bình 83, trong 5 năm.

Lưu ý: nghiên cứu chỉ cho thấy mối liên quan, không chứng minh nguyên nhân–kết quả.

Cách theo dõi giấc ngủ

Người tham gia:

Không có suy giảm nhận thức lúc bắt đầu

Đeo thiết bị cổ tay theo dõi giấc ngủ & nhịp sinh học 3 ngày (đầu và cuối nghiên cứu)

Các yếu tố được phân tích:

Thời lượng & chất lượng ngủ đêm

Ngủ ngày (ngủ gật, chợp mắt)

Nhịp sinh học (circadian rhythm)

Ba nhóm thay đổi giấc ngủ sau 5 năm

Ổn định / cải thiện nhẹ (44%)

Giảm ngủ ban đêm (35%): ngủ đêm kém hơn, ngủ ngày tăng vừa, nhịp sinh học xấu đi

Tăng buồn ngủ (21%): ngủ nhiều hơn cả ngày lẫn đêm, nhịp sinh học xấu đi

Nguy cơ sa sút trí tuệ theo nhóm

Nhóm ổn định: 8% mắc sa sút trí tuệ

Nhóm giảm ngủ đêm: 15%

Nhóm tăng buồn ngủ: 19%

Sau khi hiệu chỉnh tuổi, học vấn, bệnh nền (tiểu đường, tăng huyết áp…), nhóm tăng buồn ngủ có nguy cơ sa sút trí tuệ gấp đôi so với nhóm ổn định.

Đáng chú ý: nhóm giảm ngủ đêm không cho thấy mối liên quan có ý nghĩa.

Vì sao “tăng buồn ngủ” lại đáng chú ý?

Nhóm này không chỉ ngủ ngày nhiều hơn, mà còn:

Ngủ đêm dài hơn

Nhịp sinh học rối loạn hơn

Điều này gợi ý khả năng:

Não đang thay đổi cách điều hòa giấc ngủ trước khi triệu chứng nhận thức xuất hiện.

Nói cách khác, buồn ngủ ban ngày tăng dần có thể là dấu hiệu sớm của quá trình thoái hóa thần kinh.

Hàm ý quan trọng

Theo tác giả Yue Leng:

Không chỉ thời lượng ngủ, mà quỹ đạo thay đổi giấc ngủ theo năm mới quan trọng

Theo dõi giấc ngủ dài hạn có thể giúp nhận diện nguy cơ sớm

Giới hạn nghiên cứu

Chủ yếu người da trắng → chưa đại diện dân số đa dạng

Chỉ theo dõi phụ nữ

Kết luận

Ở phụ nữ trên 80 tuổi, nếu trong vài năm gần đây:

Ngủ ngày nhiều hơn rõ rệt

Ngủ cả ngày lẫn đêm nhiều hơn

Nhịp sinh học xấu đi

…thì đó có thể không chỉ là “già nên buồn ngủ”, mà là dấu hiệu sớm liên quan nguy cơ sa sút trí tuệ.

Nguồn

Sasha Milton, Clémence Cavaillès, Sonia Ancoli-Israel, Katie L. Stone, Kristine Yaffe, Yue Leng. Five-Year Changes in 24-Hour Sleep-Wake Activity and Dementia Risk in Oldest Old Women. Neurology, 2025; 104 (8) DOI: 10.1212/WNL.0000000000213403