Ăn chay có làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng? Góc nhìn từ EUFIC

Một số tiêu đề gần đây cho rằng chế độ ăn chay có thể làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng đang gây nhiều tranh luận trong cộng đồng dinh dưỡng. Tuy nhiên, European Food Information Council cho rằng các kết luận này cần được diễn giải một cách thận trọng, tránh đơn giản hóa hoặc hiểu sai bản chất khoa học của nghiên cứu.

Nghiên cứu gây tranh cãi và cách hiểu chưa đầy đủ

Nghiên cứu được công bố trên British Journal of Cancer với dữ liệu từ khoảng 1,8 triệu người tham gia đã ghi nhận một số mối liên hệ giữa chế độ ăn và nguy cơ ung thư. Trong đó, chế độ ăn chay được ghi nhận có nguy cơ thấp hơn đối với một số loại ung thư, nhưng lại có tín hiệu liên quan đến ung thư thực quản và đại trực tràng.

Tuy nhiên, theo European Food Information Council, đây là nghiên cứu quan sát (observational study), nghĩa là chỉ có thể xác định mối liên hệ (association), không thể chứng minh quan hệ nhân quả (causation).

Điều này đồng nghĩa với việc chưa thể kết luận rằng chế độ ăn chay là nguyên nhân trực tiếp làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng.

Dữ liệu hạn chế và độ tin cậy thống kê

Một điểm quan trọng được EUFIC nhấn mạnh là kết quả liên quan đến người ăn chay dựa trên số lượng rất nhỏ: chỉ 93 trường hợp trong tổng hợp 7 nghiên cứu.

Trong nhiều nghiên cứu thành phần, số ca thậm chí dưới 10, khiến kết quả dễ bị ảnh hưởng bởi sai số ngẫu nhiên, phân loại sai hoặc khác biệt giữa các nhóm dân số.

Đáng chú ý, khi loại bỏ 4 năm đầu theo dõi – một bước kiểm tra độ nhạy tiêu chuẩn trong nghiên cứu – mối liên hệ này không còn ý nghĩa thống kê.

Điều này cho thấy kết quả ban đầu có thể bị ảnh hưởng bởi các yếu tố gây nhiễu hoặc sai lệch dữ liệu.

Chất lượng chế độ ăn quan trọng hơn hình thức ăn

Theo các chuyên gia dinh dưỡng, việc phân loại đơn giản giữa “ăn chay” và “không ăn chay” là chưa đủ để đánh giá tác động đến sức khỏe.

Nghiên cứu không phân biệt giữa chế độ ăn chay lành mạnh (giàu rau, ngũ cốc nguyên hạt, đậu, hạt) và chế độ ăn chay nhiều thực phẩm chế biến, đường hoặc tinh bột tinh luyện.

Do đó, không thể xác định liệu nguy cơ (nếu có) đến từ bản chất chế độ ăn chay hay từ chất lượng dinh dưỡng kém.

EUFIC cho rằng thông điệp cốt lõi cần được nhấn mạnh là chất lượng chế độ ăn và sự đầy đủ vi chất dinh dưỡng, thay vì chỉ dựa vào việc có hay không tiêu thụ thực phẩm nguồn gốc động vật.

Vai trò của vi chất và cân bằng dinh dưỡng

Một số vi chất dinh dưỡng được nhấn mạnh trong chế độ ăn chay bao gồm vitamin B12, vitamin D, sắt, kẽm và canxi. Việc thiếu hụt các vi chất này có thể ảnh hưởng đến sức khỏe lâu dài nếu không được bổ sung hợp lý.

Đặc biệt, lượng canxi thấp được ghi nhận trong nhóm ăn chay của nghiên cứu và có thể là một yếu tố liên quan đến nguy cơ ung thư đại trực tràng.

Ngoài ra, sự cân bằng giữa các yếu tố như natri, phospho và vitamin D cũng đóng vai trò quan trọng trong chuyển hóa và sức khỏe xương – những yếu tố gián tiếp ảnh hưởng đến cơ thể.

Khuyến nghị từ góc nhìn khoa học

Theo European Food Information Council, các khuyến nghị dinh dưỡng không nên dựa trên một nghiên cứu đơn lẻ mà cần xem xét tổng thể bằng chứng khoa học, bao gồm nhiều nghiên cứu và phân tích tổng hợp.

Hiện tại, phần lớn bằng chứng cho thấy chế độ ăn giàu chất xơ, rau củ, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt có tác dụng bảo vệ sức khỏe, trong khi tiêu thụ nhiều thịt đỏ và thịt chế biến làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng.

Do đó, chế độ ăn chay được xây dựng hợp lý vẫn có thể mang lại lợi ích sức khỏe, nếu đảm bảo đầy đủ dinh dưỡng.

Kết luận

Các chuyên gia cho rằng cần tránh diễn giải đơn giản hóa các kết quả nghiên cứu dinh dưỡng. Mối liên hệ giữa chế độ ăn và nguy cơ bệnh lý thường phức tạp, chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố như lối sống, môi trường và chất lượng dinh dưỡng.

Thông điệp chính từ nghiên cứu này không phải là “ăn chay gây ung thư”, mà là cần chú trọng đến việc xây dựng chế độ ăn cân bằng, đầy đủ vi chất và phù hợp với nhu cầu cá nhân.