Rắn hổ mang chúa lan rộng tại Ấn Độ, nghi “quá giang” tàu hỏa để mở rộng phạm vi sống

Một nghiên cứu mới đây đang làm dấy lên lo ngại trong giới bảo tồn và quản lý động vật hoang dã khi cho thấy rắn hổ mang chúa tại Ấn Độ có thể đang mở rộng phạm vi phân bố theo cách ngoài dự kiến: vô tình di chuyển trên các chuyến tàu hỏa. Phát hiện này đặt ra nhiều câu hỏi về mối quan hệ giữa hạ tầng giao thông hiện đại và sự thích nghi của các loài động vật nguy hiểm trong môi trường do con người định hình.

Nghiên cứu được công bố trên tạp chí khoa học Biotropica tập trung vào loài hổ mang chúa Western Ghats (Ophiophagus kaalinga), một loài được xếp vào nhóm dễ bị tổn thương tại Ấn Độ. Tại bang Goa ở miền tây nước này, loài rắn thường sinh sống trong các khu rừng rậm, gần sông suối hoặc vùng nội địa ít chịu tác động của con người. Tuy nhiên, dữ liệu thu thập trong giai đoạn 2002–2024 cho thấy sự xuất hiện của chúng ở những khu vực không phù hợp với sinh cảnh tự nhiên, đặc biệt là gần các tuyến đường sắt đông đúc.

Các nhà khoa học đã ghi nhận tổng cộng 47 địa điểm xuất hiện của loài tại Goa, trong đó có 5 trường hợp nằm sát hành lang đường sắt. Điều này khiến giới nghiên cứu đặt câu hỏi vì sao một loài ưa môi trường ẩm ướt lại có thể xuất hiện ở những khu vực khô ráo và trống trải như đường ray tàu hỏa.

Giả thuyết được đưa ra là rắn có thể chui vào các toa tàu hàng trong quá trình săn mồi hoặc tìm nơi trú ẩn. Các toa tàu thường chứa nhiều loài gặm nhấm – nguồn thức ăn hấp dẫn đối với rắn – đồng thời có các khoang kín, mát mẻ thích hợp để ẩn náu. Khi tàu di chuyển, chúng bị đưa đến những khu vực mới, thậm chí cách xa môi trường sống ban đầu hàng trăm km.

Trong những năm gần đây, số báo cáo về việc phát hiện rắn trên tàu hoặc quanh các nhà ga tại Ấn Độ có xu hướng gia tăng. Một số trường hợp được ghi nhận qua video lan truyền trên mạng xã hội, phản ánh thực tế rằng hiện tượng này có thể phổ biến hơn so với trước đây. Các nhà nghiên cứu cho rằng sự phổ biến của điện thoại thông minh giúp việc ghi nhận và chia sẻ các sự cố trở nên dễ dàng hơn, góp phần làm rõ quy mô của vấn đề.

Việc rắn hổ mang chúa có thể di chuyển thụ động theo hệ thống đường sắt được xem là một ví dụ điển hình về cách hạ tầng giao thông vô tình trở thành “hành lang sinh thái” mới cho động vật hoang dã. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến hệ sinh thái địa phương mà còn tiềm ẩn rủi ro đối với cộng đồng dân cư khi loài rắn độc xuất hiện ở những khu vực đông người.

Hổ mang chúa là loài rắn có nọc độc dài nhất thế giới, có thể đạt chiều dài tới hơn 5 mét. Dù nọc độc của chúng không phải mạnh nhất trong thế giới rắn, lượng độc tố thần kinh có thể tiêm trong một cú cắn đủ gây suy hô hấp nghiêm trọng, thậm chí tử vong nếu không được điều trị kịp thời. Tại Ấn Độ, rắn cắn vẫn là vấn đề y tế đáng lo ngại với hàng chục nghìn ca tử vong mỗi năm.

Các chuyên gia cho rằng phát hiện này nhấn mạnh sự cần thiết phải tăng cường phối hợp giữa ngành đường sắt, cơ quan kiểm lâm và các đội cứu hộ động vật nhằm theo dõi, xử lý kịp thời các trường hợp rắn xuất hiện trên tàu hoặc tại khu vực ga. Đồng thời, việc nâng cao nhận thức cộng đồng về an toàn khi gặp động vật hoang dã cũng đóng vai trò quan trọng.

Trong bối cảnh rừng tự nhiên bị thu hẹp và mạng lưới giao thông ngày càng mở rộng, câu chuyện rắn hổ mang chúa “đi tàu” cho thấy động vật hoang dã đang buộc phải thích nghi với những thay đổi nhanh chóng do con người tạo ra. Đây không chỉ là vấn đề bảo tồn mà còn là lời nhắc nhở về tác động sâu rộng của phát triển hạ tầng đối với cân bằng sinh thái.