Thiên nhiên giúp giảm đau: Não bộ phản ứng yếu hơn ngay cả khi chỉ xem video

Trong nhiều thập kỷ, con người vẫn truyền tai nhau rằng thiên nhiên có khả năng chữa lành. Một buổi dạo bộ trong công viên, nhìn cây xanh hay nghe tiếng nước chảy thường mang lại cảm giác thư giãn và dễ chịu. Tuy nhiên, cho đến gần đây, khoa học thần kinh mới bắt đầu làm rõ thiên nhiên tác động trực tiếp đến cảm giác đau của con người như thế nào.

Một nghiên cứu mới do các nhà khoa học tại University of Vienna dẫn đầu đã cung cấp bằng chứng thuyết phục: thiên nhiên có thể làm giảm cơn đau thể chất bằng cách làm suy yếu các tín hiệu đau trong não, và điều đáng ngạc nhiên là hiệu quả này vẫn xảy ra ngay cả khi chỉ xem video thiên nhiên.

Bối cảnh nghiên cứu: Vì sao cảm giác đau không chỉ là vấn đề của cơ thể?

Đau không đơn thuần là phản ứng sinh lý. Não bộ đóng vai trò trung tâm trong việc “diễn giải” cơn đau, từ cường độ, vị trí cho đến mức độ khó chịu. Hai người chịu cùng một kích thích đau có thể cảm nhận rất khác nhau, tùy thuộc vào trạng thái tinh thần, môi trường xung quanh và cách não xử lý tín hiệu.

Trong bối cảnh nhiều phương pháp giảm đau hiện nay phụ thuộc vào thuốc – vốn đi kèm tác dụng phụ và nguy cơ lệ thuộc – các nhà khoa học ngày càng quan tâm đến những biện pháp không dùng thuốc, trong đó có liệu pháp dựa trên môi trường tự nhiên.

Nghiên cứu được thực hiện như thế nào?

Nhóm nghiên cứu tại Vienna đã thiết kế một thí nghiệm thần kinh học sử dụng chụp cộng hưởng từ chức năng (fMRI) để đo hoạt động não bộ khi con người trải nghiệm cơn đau.

Những người tham gia được cho tiếp xúc với kích thích gây đau trong khi xem ba loại video khác nhau:

Cảnh thiên nhiên (rừng, nước, cảnh quan tự nhiên)

Cảnh không gian trong nhà

Cảnh đô thị

Trong suốt quá trình, các nhà khoa học vừa ghi nhận đánh giá chủ quan về mức độ đau, vừa theo dõi hoạt động của các vùng não liên quan đến xử lý đau.

Kết quả nổi bật: Não “ít đau hơn” khi xem thiên nhiên

Kết quả cho thấy sự khác biệt rất rõ ràng. Khi xem video thiên nhiên, người tham gia:

Đánh giá cơn đau ít dữ dội và ít khó chịu hơn

Có hoạt động não giảm rõ rệt ở những vùng xử lý tín hiệu đau

Phân tích sâu hơn cho thấy thiên nhiên không chỉ tác động đến cảm xúc (ví dụ: làm người xem bớt lo lắng hay dễ chịu hơn), mà còn làm giảm các tín hiệu cảm giác đau thô sơ ngay từ giai đoạn sớm trong não bộ.

Điều này rất quan trọng, bởi nó cho thấy hiệu quả của thiên nhiên khác với placebo. Placebo thường thay đổi cảm xúc về cơn đau, trong khi thiên nhiên can thiệp trực tiếp vào cách não tiếp nhận tín hiệu đau.

Vì sao chỉ xem video cũng có tác dụng?

Theo nhóm nghiên cứu, não người tiến hóa trong mối liên hệ chặt chẽ với môi trường tự nhiên. Khi tiếp xúc với hình ảnh thiên nhiên, não có xu hướng chuyển sang trạng thái ít cảnh giác hơn, giảm phản ứng với các tín hiệu gây căng thẳng – bao gồm cả đau.

Điều này lý giải vì sao không nhất thiết phải ra ngoài trời thì mới có hiệu quả. Các hình thức “thiên nhiên ảo” như video, màn hình lớn hoặc thực tế ảo vẫn đủ để kích hoạt cơ chế này.

Ý nghĩa thực tiễn và tiềm năng ứng dụng

Phát hiện này mở ra nhiều hướng ứng dụng quan trọng:

Hỗ trợ giảm đau trong bệnh viện, phòng chờ, nha khoa

Bổ trợ cho điều trị đau mạn tính, đau sau phẫu thuật

Giải pháp đơn giản, chi phí thấp, ít rủi ro

Trong bối cảnh dân số già hóa và nhu cầu quản lý đau ngày càng tăng, liệu pháp dựa trên thiên nhiên – kể cả dưới dạng kỹ thuật số – có thể trở thành một công cụ hỗ trợ đầy tiềm năng.

Kết luận

Nghiên cứu từ University of Vienna cho thấy thiên nhiên không chỉ “làm chúng ta thấy dễ chịu hơn”, mà còn thực sự thay đổi cách não bộ xử lý cơn đau. Chỉ cần vài phút xem cảnh thiên nhiên, não đã phản ứng yếu hơn với tín hiệu đau – một phát hiện vừa đơn giản, vừa đầy giá trị cho y học hiện đại.

Nguồn

Maximilian O. Steininger, Mathew P. White, Lukas Lengersdorff, Lei Zhang, Alexander J. Smalley, Simone Kühn, Claus Lamm. Nature exposure induces analgesic effects by acting on nociception-related neural processing. Nature Communications, 2025; 16 (1) DOI: 10.1038/s41467-025-56870-2