Người ăn chay trên 80 khó sống đến 100?

Một nghiên cứu được phân tích bởi The Conversation đã thu hút nhiều tranh luận khi cho rằng người trên 80 tuổi không ăn thịt có thể ít khả năng sống đến 100 tuổi hơn so với người có ăn thịt.

Tuy nhiên, kết luận này không đơn giản như tiêu đề gây chú ý. Khi đi sâu vào dữ liệu, yếu tố quyết định không phải là “ăn chay hay không”, mà là tình trạng dinh dưỡng và cân nặng ở người rất cao tuổi.

Bối cảnh nghiên cứu

Nghiên cứu theo dõi hơn 5.000 người từ 80 tuổi trở lên tại Trung Quốc, thuộc dự án Chinese Longitudinal Healthy Longevity Survey – một nghiên cứu quốc gia bắt đầu từ năm 1998.

Đến năm 2018, dữ liệu cho thấy những người không ăn thịt có tỷ lệ trở thành người trăm tuổi thấp hơn so với nhóm có ăn thịt. Tuy nhiên, phân tích sâu hơn phát hiện điều quan trọng: mối liên hệ này chỉ xuất hiện ở nhóm người nhẹ cân (underweight).

Ở những người cao tuổi có cân nặng khỏe mạnh, không có sự khác biệt đáng kể giữa người ăn thịt và người không ăn thịt.

Vì sao dinh dưỡng thay đổi theo tuổi?

Phần lớn bằng chứng về lợi ích của chế độ ăn chay đến từ nghiên cứu trên người trẻ và trung niên. Các chế độ ăn dựa trên thực vật thường liên quan đến:

Giảm nguy cơ bệnh tim mạch

Giảm tiểu đường type 2

Giảm béo phì

Giảm đột quỵ

Nhưng sau 80 tuổi, ưu tiên dinh dưỡng thay đổi đáng kể.

Khi lão hóa, cơ thể trải qua:

Giảm khối cơ (sarcopenia)

Giảm mật độ xương

Giảm cảm giác thèm ăn

Giảm chuyển hóa năng lượng

Lúc này, mục tiêu không còn là phòng bệnh dài hạn mà là duy trì cơ bắp, tránh suy dinh dưỡng và phòng ngừa suy yếu.

Yếu tố then chốt: Cân nặng và khối cơ

Ở người già, nhẹ cân là yếu tố nguy cơ mạnh của tử vong và suy yếu. Nghiên cứu cho thấy chỉ những người ăn chay và đồng thời nhẹ cân mới có tỷ lệ sống đến 100 thấp hơn.

Điều này phù hợp với hiện tượng gọi là “nghịch lý béo phì” trong lão khoa, khi BMI hơi cao một chút lại liên quan đến khả năng sống sót tốt hơn ở tuổi rất cao.

Nói cách khác, thiếu năng lượng và protein ở người cao tuổi có thể nguy hiểm hơn việc duy trì một chế độ ăn nghiêm ngặt.

Vai trò của protein và vi chất từ động vật

Điểm đáng chú ý là những người không ăn thịt nhưng vẫn tiêu thụ cá, trứng hoặc sữa không có nguy cơ giảm tuổi thọ.

Các thực phẩm này cung cấp:

Protein chất lượng cao

Vitamin B12

Canxi

Vitamin D

Những dưỡng chất này đặc biệt quan trọng trong việc duy trì cơ bắp và xương ở tuổi già. Thiếu hụt kéo dài có thể dẫn đến suy yếu và tăng nguy cơ tử vong.

Điều rút ra về lão hóa khỏe mạnh

Thông điệp quan trọng không phải là “ăn chay có hại”, mà là dinh dưỡng cần thay đổi theo giai đoạn cuộc đời.

Ở tuổi 50, ưu tiên có thể là kiểm soát cholesterol và đường huyết.
Ở tuổi 90, ưu tiên có thể là duy trì khối cơ và cân nặng ổn định.

Chế độ ăn dựa trên thực vật vẫn có thể lành mạnh ở người cao tuổi, nhưng cần được thiết kế cẩn thận, có thể bao gồm bổ sung protein và vi chất khi cần thiết.

Kết luận

Nghiên cứu cho thấy người ăn chay trên 80 tuổi nhẹ cân có thể ít cơ hội sống đến 100 hơn. Tuy nhiên, yếu tố quyết định dường như là suy dinh dưỡng và thiếu protein, chứ không phải bản thân việc tránh thịt.

Dinh dưỡng không phải là chiến lược “một cho tất cả”. Cơ thể ở tuổi 90 có nhu cầu rất khác so với tuổi 50. Điều chỉnh chế độ ăn theo tuổi tác là bước quan trọng để đạt được lão hóa khỏe mạnh và kéo dài tuổi thọ.

Nguồn

DOI: 10.1016/j.ajcnut.2025.101136