Hóa chất SGK1 trong não cho thấy mối liên hệ mạnh giữa sang chấn thời thơ ấu và trầm cảm

Một nghiên cứu mới từ Đại học Columbia và Đại học McGill, công bố trên tạp chí Molecular Psychiatry, đã xác định SGK1 – một protein liên quan đến phản ứng stress – là cầu nối sinh học quan trọng giữa sang chấn thời thơ ấu, trầm cảm và nguy cơ tự sát. Phát hiện này mở ra hướng điều trị hoàn toàn mới cho nhóm bệnh nhân vốn ít đáp ứng với thuốc chống trầm cảm truyền thống.

Bối cảnh nghiên cứu

Trầm cảm là một trong những rối loạn tâm thần phổ biến nhất, ảnh hưởng đến hàng trăm triệu người. Tuy nhiên, không phải mọi bệnh nhân đều phản ứng giống nhau với thuốc. Một thống kê lớn cho thấy:

khoảng 60% người trầm cảm

và 2/3 người tự sát

đều từng trải qua sang chấn thời thơ ấu: bạo lực, bỏ bê, gia đình hỗn loạn hoặc mất mát lớn.

Và quan trọng hơn:
những người có sang chấn sớm thường đáp ứng kém với SSRI, nhóm thuốc chống trầm cảm phổ biến nhất.

Điều này khiến các nhà khoa học nghi ngờ rằng trầm cảm ở nhóm này có cơ chế sinh học khác biệt. Một dấu hiệu xuất hiện từ 10 năm trước khi nhóm của Christoph Anacker phát hiện SGK1 tăng bất thường trong máu của người trầm cảm chưa dùng thuốc.

Tuy nhiên, chưa rõ liệu SGK1 có vai trò nhân quả hay chỉ là dấu hiệu phụ.

Nghiên cứu năm 2025 đã giải đáp điều này.

SGK1 – hóa chất quyết định mức độ nhạy cảm với trầm cảm

Nghiên cứu mới được tiến hành theo ba hướng chính:

1) Nghiên cứu não bộ người tự sát

Các nhà khoa học phân tích mô não của người đã tự tử.
Kết quả:

SGK1 tăng cao ở những người từng có sang chấn thời nhỏ

mức SGK1 gấp đôi so với người tự sát nhưng không có sang chấn

SGK1 đặc biệt cao trong vùng hippocampus – trung tâm điều hòa stress và cảm xúc

2) Nghiên cứu gene ở trẻ có sang chấn

Nhóm nghiên cứu theo dõi trẻ em chịu nghịch cảnh sớm và phát hiện:

trẻ mang biến thể gene làm tăng sản xuất SGK1

có nguy cơ trầm cảm cao hơn khi bước vào tuổi thiếu niên

Điều này chứng minh SGK1 không chỉ là dấu vết mà còn liên quan trực tiếp đến nguy cơ tâm thần.

3) Thực nghiệm trên chuột để kiểm chứng nhân quả

Để xác định SGK1 có gây trầm cảm hay không, các nhà nghiên cứu:

sử dụng thuốc ức chế SGK1 trong mô hình stress mạn

chuột được bảo vệ khỏi hành vi trầm cảm

cho thấy SGK1 không chỉ tăng khi bị sang chấn mà còn tạo ra sự dễ tổn thương

Như vậy, SGK1 là “điểm giao thoa” giữa stress thời thơ ấu → thay đổi sinh học lâu dài → trầm cảm về sau.

Tại sao SGK1 quan trọng đến vậy?

SGK1 là protein đáp ứng stress, kích hoạt khi cơ thể gặp nguy hiểm. Sang chấn kéo dài trong thời thơ ấu khiến SGK1 “khóa lại” ở mức cao, làm thay đổi:

sự phát triển neuron

kết nối hippocampus

phản ứng stress mạn tính

hành vi liên quan đến trầm cảm và tự sát

Điều này giải thích vì sao sang chấn trẻ em có thể tạo hiệu ứng kéo dài suốt đời.

Hướng điều trị mới: thuốc ức chế SGK1

Các nhà khoa học đề xuất rằng ức chế SGK1 có thể trở thành:

thuốc chống trầm cảm thế hệ mới

đặc biệt hiệu quả cho người có sang chấn sớm

và nhóm không đáp ứng tốt với SSRI

Điểm thuận lợi:
SGK1 inhibitors đang được phát triển cho các bệnh khác (như rung nhĩ) → có thể chuyển đổi nhanh sang thử nghiệm điều trị trầm cảm.

Ngoài ra, xét nghiệm gene SGK1 có thể trở thành công cụ dự đoán rủi ro trầm cảm và tự sát.

Kết luận

Nghiên cứu năm 2025 đã xác định SGK1 như một “hóa chất then chốt” liên kết sang chấn thời thơ ấu với trầm cảm và ý nghĩ tự sát. Phát hiện này không chỉ giúp giải thích vì sao một số người dễ mắc trầm cảm hơn, mà còn mở ra hướng điều trị mới cho nhóm bệnh nhân dễ tổn thương nhất: những người mang vết thương tâm lý từ thời nhỏ.

Nguồn

Amira Millette, Milenna T. van Dijk, Irina Pokhvisneva, Yifei Li, Rory Thompson, Sachin Patel, Rosemary C. Bagot, Aniko Naray-Fejes-Toth, Geza Fejes-Toth, Patricia Pelufo Silveira, Gustavo Turecki, Juan Pablo Lopez, Christoph Anacker. Hippocampal SGK1 promotes vulnerability to depression: the role of early life adversity, stress, and genetic risk. Molecular Psychiatry, 2025; DOI: 10.1038/s41380-025-03269-6