Euclid ghi hình 26 triệu thiên hà trong trường sâu đầu tiên, mở bản đồ 1/3 bầu trời

Bối cảnh sứ mệnh

Ngày 19/03/2025, European Space Agency công bố lô dữ liệu khảo sát đầu tiên từ kính thiên văn không gian Euclid. Chỉ với một lượt quét ở ba vùng “trường sâu”, Euclid đã ghi nhận 26 triệu thiên hà, một số cách chúng ta hơn 10 tỷ năm ánh sáng.

Đây là bản xem trước cho mục tiêu lớn: lập bản đồ 14.000 độ vuông (~1/3 bầu trời) với độ chi tiết cao để truy vết mạng vũ trụ – cấu trúc sợi khổng lồ của vật chất thường và vật chất tối.

Những con số ấn tượng

Diện tích trường sâu hiện tại: 63 độ vuông (≈ 300 lần diện tích Trăng tròn)

26 triệu thiên hà đã thấy chỉ sau 1 tuần quan sát

380.000 thiên hà được phân loại hình thái

500 ứng viên thấu kính hấp dẫn mạnh (hầu hết chưa từng biết)

Mỗi ngày gửi về ~100 GB dữ liệu

Euclid sẽ quay lại các trường sâu này 30–52 lần đến năm 2030, khiến chúng ngày càng “sâu” hơn theo thời gian.

Nhìn thấy “mạng vũ trụ”

Nhờ camera khả kiến VIS và phổ kế cận hồng ngoại NISP, Euclid đo hình dạng và khoảng cách thiên hà cực chính xác. Từ đó, các nhà khoa học bắt đầu thấy cách thiên hà sắp xếp dọc theo các sợi vật chất đan xen – nền tảng để hiểu vật chất tối và năng lượng tối (chiếm ~95% vũ trụ).

AI + công dân khoa học = cỗ máy khám phá

Khối dữ liệu khổng lồ buộc thiên văn học bước sang kỷ nguyên mới:

Thuật toán AI Zoobot học từ gần 10.000 tình nguyện viên Galaxy Zoo

Phân loại 380.000 thiên hà theo tay xoắn, thanh trung tâm, đuôi thủy triều…

Rút ngắn phân tích từ nhiều năm xuống vài tuần

Danh mục hiện tại mới chỉ là 0,4% số thiên hà Euclid sẽ chụp trong suốt sứ mệnh.

“Cỗ máy” phát hiện thấu kính hấp dẫn

Gravitational lensing xảy ra khi khối lượng (kể cả vật chất tối) bẻ cong ánh sáng từ thiên hà phía sau, tạo vòng Einstein, cung sáng, hay nhiều ảnh lặp.

Đã có 500 ứng viên thấu kính mạnh

Dự kiến 7.000 vào cuối 2026

Có thể đạt ~100.000 khi sứ mệnh kết thúc (gấp ~100 lần hiện nay)

Song song, Euclid còn đo thấu kính yếu bằng thống kê hình dạng hàng tỷ thiên hà để dựng bản đồ 3D phân bố vật chất tối theo thời gian.

Vì sao dữ liệu này quan trọng?

Euclid không chỉ cho ảnh đẹp. Nó cung cấp:

Lịch sử tiến hóa thiên hà

Manh mối về sự hình thành cấu trúc lớn

Bằng chứng quan sát để kiểm nghiệm mô hình vật chất tối & năng lượng tối

Đợt công bố vũ trụ học đầu tiên dự kiến 10/2026 sẽ tích hợp nhiều lượt quét hơn nữa.

Kết luận

Với trường sâu đầu tiên, Euclid đã cho thấy mình là “cỗ máy phát hiện” đúng nghĩa. Sự kết hợp giữa kính thiên văn thế hệ mới, AI và cộng đồng đã mở ra cách làm thiên văn học hoàn toàn khác: nhanh hơn, rộng hơn, sâu hơn.

Chúng ta đang nhìn thấy những sợi chỉ vô hình dệt nên vũ trụ – và mới chỉ ở chương đầu.

Nguồn

European Space Agency. “Treasure trove of galaxies, glimpses of deep fields.”